باشگاه هیپنوتیزم

هیپنوتیزم - آموزش هیپنوتیزم - آموزش عملی تله کینزی - درمان اعتیاد . لکنت زبان . چاقی و لاغری . افسردگی و اضطراب شدید . ترسهای بیمارگونه . برنامه ریزی ذهنی . برگزاری کارگاه های روانشناسی با موضوعات مختلف

 
متن کامل جزوه فرزند پروری . تالیف و گرداوری : محمد منصوریان

به نام خدا

مقدمه

در این جزوه آموزشی به موضوع فرزند پروری و دانستن اصول و فنون بسیاری در این زمینه خواهیم پرداخت که نیاز شما برای داشتن فرزندی سلامت ، خوب و موفق خواهد بود .

از گذشته افراد به این نیاز مهم توجهی نکرده بودند ، تا اوایل قرن بیستم که این نیاز مهم بطرز قابل توجهی آشکار گردید ، همچون مکتب روانکاوی که به اهمیت دوران کودکی و ارتباط کودک با محیط خود پی برد، به این صورت که پایه های شخصیت ، رشد شناختی ، اجتماعی ، عاطفی ، هیجانی در این دوران شکل و قالب اصلی خود را خواهد گرفت و تاثیرات بعدی محیط به این تنه اصلی شاخ و برگ خواهد داد .

متاسفانه اولین معلمان کودک ، در واقع همان والدین بدون مهم شمردن این دوران تصمیم به والد شدن می گیرند و با کوهی از آرزو و رویاهای بسیار زیبا و با وجود تلاش بسیار در این امر مهم شکست خورده و موفقیتی نخواهند داشت و قصر آرزوهای خود را ، ویرانه ای بیش نمی بینند ، از فرزندان خود به شرح زیر یاد   میکنند :

پرخاشگر، بهانه جو، گستاخ ، بی اعتنا ، لجباز، بی نظم و انضباط ، بی مسئولیت و...

دلیل ویران دیدن قصر رویاهای والدین تنها یک دلیل می تواند داشته باشد آنهم نداشتن اطلاعات لازم و کافی از دنیای کودک ، در واقع می توان گفت ( آموزشهای لازم جهت داشتن فرزندی خوب ، سالم و موفق ندیده اند )

دنیای کودک ، بلی همه با این جمله آشنا هستیم " دوران کودکی عجب دنیایی داشت " بنابراین برای پرورش هر چه بهتر فرزندانمان باید دنیایی اطلاعات داشت و مهارت های بسیار زیادی که بتوان کودک را تربیت و به بهترین وجه به رشد و کمال خود رساند .

- فرزند پروری : می توان در یک جمله فرزند پروری را اینگونه تعریف کرد :

فرآیند پرورش فرزند با آگاهی به تمامی ابعاد سلامت ، رشد جسمی ، شخصیتی ، ذهنی ، هیجانی ، عاطفی ، اجتماعی از نوزادی تا بزرگسالی .

والدین زمانی تربیت و پرورش خوبی خواهند داشت که قبل از ازدواج بینش و آگاهی های لازم را نسبت به این امر مقدس داشته باشند .

گاهی افرادی را می بینیم ، به علت بالا رفتن سنشان تصمیم به ازدواج وسریعاً والد شدن می گیرند ، افرادی به دلیل ادامه نسل و گاهی بر اثر فشار والدین که می گویند : بالاخره هرکسی باید ازدواج کند و بچه دار شود ، این بالاخره ازدواج کردن و بچه دار شدن! علم وآگاهی می خواهد و نکته دیگر اینکه والدین نباید بر اساس تجربیات اثر گرفته از دوران کودکی خود سبک خاص و اشتباهی را در شیوه فرزند پروری بکار گیرند .

در جزوه حاضر برای کسب مهارتهای فرزند پروری ، اصول ، قواعد و فنونی میپردازیم که امید است پاسخی به این بحث باشد ، لذا بعد از مطالعه کامل این جزوه منتظر نقطه نظرات شما خوانندگان گرامی هستیم :

Toloe_arike_mehr@yahoo.com

و یا شماره سامانه پیامک : 942  90  350  36  1000

ونیز شماره تماس ثابت موسسه :    84  52  51  36   026

 

محمد منصوریان – روانشناس عمومی و مشاور

( موسسه طلوع اریکه مهر )

چندی از احادیث و روایات از پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم:

پیامبر اکرم (ص) میفرمایند :

مهر خداوندی از آن بنده ای باد که فرزند خود را با نیکی کردن به وی و دمسازی با او و آموزش و ادب کردن وی ، در نیکو شدنش یاری دهد

امام رضا(ع) میفرمایند :

هرگاه به کودکان وعده ای میدهید آنرا برایشان عملی کنید ( تعهد پذیری) زیرا آنان می پندارند شما همان کسانی هستید که روزیشان می دهید . بی گمان خداوند بزرگ به اندازه ای که برای رعایت نکردن حقوق زنان و کودکان خشمناک می شود ، برای چیز دیگری خشمناک نمی شود .

 

پیامبر اکرم (ص) میفرمایند :

فرزند هفت سال سرور است ( بازی و آزادی کودک همراه با کنترل و نظارت . تربیت نامحسوس )

هفت سال بنده و فرمانبردار ( پرورش ، تربیت و آموزش کودک )

و هفت سال یاور است ( به کار گیری آموخته ها ، الگوبرداری نهایی و مساوات با والدین )

همچنین مولی متقیان حضرت علی (ع) میفرمایند :

کودک هفت سال تربیت می شود . هفت سال ادب می آموزد و هفت سال به کارگرفته می شود .

امام صادق (ع) میفرمایند :

پسر بچه هفت سال بازی می کند . هفت سال نوشتن فرا می گیرد . هفت سال حلال و حرام می آموزد .

 

* خصوصیات خانواده های موفق در امر فرزند پروری

1- والدین موفق ، چگونگی روابط بین خودشان در اولویت است ، درست است که توجه و صرف انرژی بسیار برای فرزندان امری لازم است ولی برای بقا و دوام خانواده روابط بین همسران باید در اولویت باشد تا با انرژی و آرامش بیشتری بتوانند وقت خود را صرف فرزندان کنند .

2- حمایت والدین از یکدیگر و نشان دادن اینکه فرزند پروری امریست در جهت بهبود خانواده وآرامش خاطر خودشان از آینده و احساس رضایت از زندگی و همچنین رضایت متقابل تمام افراد خانواده از یکدیگر .

3- والدین موفق ، فرزند پروری را کاری گروهی می دانند و در اِعمال تربیت ، رفتار و واکنش ها ، در ارتباط با فرزندان هماهنگ هستند ، نه اینکه پرورش فرزندان فقط به عهده یک نفر باشد و دیگری نظاره گر، زیرا امری است زمانگیر و صرف انرژی زیادی می خواهد تا بتوان فرزند پروری خوبی داشت . والدین باید بتوانند در نظام تربیتی خود هماهنگی کاملی داشته باشند و در مقابل هر رفتار کودک ، واکنشی در یک راستا از خود بروز دهند تا اینکه کودک رفتاری متعارض از والدین خود نبیند . زیرا کودکان بد بودن و یا خوب بودن هر رفتاری را با درجات و میزان مختلف واکنشهای بزرگسالان در ذهن خود ثبت می کنند و اینگونه ابعاد رفتاریشان شکل می گیرد و متوجه می شوند چه کاری به چه میزان خوب است و چه کاری به چه میزان بد است و چه کاری می تواند چه نوع پاداش و چه نوع عواقب و محرومیت هایی در بر داشته باشد ، حال اگر رفتار والدین با هم همسو نباشد ، کودک دچار نوعی دوگانگی شده و اغلب سعی می کند غریزی عمل کند و این نوع رفتار در شخصیت او قالب می گیرد .

 

4- از دیگر خصوصیات والدین موفق در این امر مهم ، اعتباریست که نزد فرزند دارند ، فرزندانی که پدر و مادری با این خصیصه دارند تربیت پذیر بوده و والدین خود را مرجع اصلی الگوبرداری خود می دانند .

 والدین در ارتباط با مسایل تربیتی ، برنامه ریزی ، توافق و مشارکت دارند و نسبت به رشد کودک این برنامه ریزیها را تغییر و ارتقا می بخشند ، در غیر اینصورت کودکان از اختلاف و تفاوت و ناهماهنگی والدین استفاده کرده و آنها را بازی می دهند ، برابرهرواکنشی درمقابل رفتار خود به والد دیگر پناه برده و بالعکس ، با این شرایط کودک تکلیف روشنی از نتایج رفتار خود ندارد زیرا که تفاوت و اختلاف در رفتار والدین خود را بارها مشاهده کرده است و اعتبار والدین نزد کودک از بین می رود ، در این مواقع می بینیم کودک دیگرانی چون دایی خاله و یا دوست همسال خود را جهت الگوبرداری معتبری انتخاب می کند و دیگر این والدین نیستند که کودک را تربیت می کنند ، در واقع محیط که نسبتا غیر قابل کنترل است این کار را انجام می دهد .

5- والدینی که محبت ، آرامش و امنیت را بین خودشان به بهترین وجه برقرار نموده ، بستری مناسب برای تربیت و رشد کودک خود ایجاد می کنند چراکه بحث و جدل های خصمانه والدین و خصومت هایی که بین آنها رخ می دهد و چه بسا درگیری های فیزیکی ، باعث ایجاد جوی نا آرام و نا امن شده و در کودک خلق و خوی بی ثبات ، تکانه ای و نیز اضطرابی قابل توجه ایجاد کرده و موجب اختلال در تربیت او می گردد .

 

 

- انواع خانواده ها از نظر سبک تربیتی و فرزند پروری

1- خانواده های مقتدر

2- خانواده های سهل گیر

3- خانواده های سخت گیر و مستبد

4- خانواده های طرد کننده و یا ازهم پاشیده

 

در این جا به بحث درباره شیوه های رایج در انواع خانواده ها به تفکیک نوع آن خواهیم پرداخت :

 

1- خانواده های مقتدر :

والدین در این نوع خانواده ، پیوسته به کودکان خود توجه و دقت دارند و مرتباً آنها را مورد پالایش قرار داده و ارتباط کلامی و عاطفی بسیار مناسبی با فرزندان خود دارند ، آنها را به استقلال و استدلال و تعقل گرایی احترام مسئولیت پذیری ، همکاری و مشارکت تشویق و حمایت می کنند ، در این خانواده محبت ، آرامش و امنیت کاملاً برقرار است ، افراد حق اظهار نظر دارند و در رابطه با مسایل مختلف مشورت و در تصمیمات و اجرای آن مشارکت کافی دارند و نیز شخصیت کودک مورد احترام بوده و فقط رفتار اوست که مورد نکوهش قرار خواهد گرفت نه شخصیت او.

ویژگی فرزندان در خانواده های مقتدر:

- متکی به خود همراه با عزت نفس و اعتماد به نفس

- احساس استقلال و نیز تلاش برای آن

- خلق و خوی آرام و مناسب

- رفتار اجتماعی شایسته

- خلاق و مبتکر

- صمیمیت و حس همکاری و مشارکت

- متعهد و مسئولیت پذیر

2- خانواده های سهل گیر :

والدین در این نوع خانواده سخت وظیفه شناس و متعهد به تمامی امور کودک خود هستند و البته در راستای راحتی و آسایش و تن پروری کودک ، هیچ گونه کنترلی روی کودک نداشته و در مقابل کودک از هر نظر آسان می گیرند .

مشارکت ، همکاری ، تعهد ، احساس مسئولیت ، عواطف ، خلاقیت و ابتکار، تلاش و تجربه ، اعتماد به نفس و اتکاء به خود در این خانواده به کودک القاء و آموزش داده نمیشود . بی نظمی در این خانواده حکمفرماست و هیچ قانونمندی دیده نمی شود ، خودخواهی ، خودمختاری و بی هدفی در اعضای این خانواده دیده می شود و در مجموع والدین الگو و مرجع مناسبی جهت رشد و پرورش کودک نخواهند بود .

 

ویژگی فرزندان در خانواده های سهل گیر

- بی تعهد و بی مسئولیت

- مشارکت و همکاری و صمیمیت امری ناشناخته است

- لوس ، گستاخ و سرکش

- خلق و خوی تکانشی و رفتار ناشایسته اجتماعی

- خود مختار، بی نظم و بی هدف و اغلب افسرده و تنبل

- به والدین خود اغلب احترام نمی گذارند

- همیشه در کمین آسیب های اجتماعی قرار دارند

3- خانواده های سخت گیر و مستبد:

در این نوع خانواده سخت گیری مبنای هر کاریست و نیز یک والد به طور معمول بر والد دیگر مسلط بوده و استبداد به خرج می دهد ، طوری که حس همکاری ، صمیمیت و مشارکت وجود نداشته و حرف و خواست خود را با زور و فشار بر کرسی می نشاند و در غیر اینصورت بحث و جدل ، تنش و گاهی درگیری های فیزیکی در این خانواده ها مشاهده می شود . ترس و وحشت ،نا امنی و گاه بد دهانی در این نوع خانواده حکمفرماست .

مسئولیت پذیری معنایی متفاوت و دگرگون دارد به این معنا که یک والد زورگویی کرده و باقی افراد با ید اطاعت کنند در غیر اینصورت بحث و مجادله یا درگیری فیزیکی رخ خواهد داد اطاعت امر یا مسئولیت پذیری بدون استدلال ، عزت نفسی به دنبال نخواهد داشت و از اعتماد به نفس آثاری دیده نخواهد شد ، حس همکاری و مشارکت بی معنا و صمیمیت و روابط عاطفی وجود بسیار ضعیفی از خود نشان می دهد .

مثال : انتخاب لباسهای کودک کاملا به عهده والدین است و کودک پسر نمی داند دقیقا چرا نباید کفش صورتی بپوشد و یا نمی داند چرا در میهمانی نباید سر و صدا کرده یا بدود و یا ادبیات اینکه چطور می تواند وارد صحبت و اظهار نظر شود و ...

ویژگی فرزندان در خانواده های سخت گیر

- تحریک پذیر با خلق و خوی بی ثبات

- بروز رفتارهای متعارض و تکانشی

- عدم رشد عاطفی ، اخلاقی و اجتماعی شایسته

- عدم عزت نفس و اعتماد به نفس ، حس حقارت

- فقدان توانایی تصمیم گیری و نیز احساس مسئولیت با انگیزه درونی

- حس استقلال نداشته ، ترسو و کم جرأت هستند

- انواع مهارتهای کلامی ، رفتاری ، عاطفی و اجتماعی در سطح خیلی پایین قرار دارد

 

4- خانواده های طرد کننده یا از هم پاشیده :

والدین این نوع خانواده ها نسبت به هم و نیز فرزندان نادیده انگار ، غافل و طرد کننده هستند . به هیچ وجه احساس مسئولیت و تعهد نکرده و هیچ کنترلی بر رفتار فرزندانشان ندارند . اعضاء این خانواده خود مختار، بی قید و بند به اصول و روابط خانواده و کاملا مشغول کار خود هستند ، از امور هم بی خبرند و گاه با سلام و خداحافظی و احوالپرسی بیگانه اند . در واقع همه با هم همخوانه اند . اگر از والدین این خانواده بپرسید فرزندت کجاست ؟ در پاسخ اظهار بی اطلاعی میکنند و می گویند : شاید در کوچه ، شاید پشت بام ، شاید خانه همسایه ، نمی دانم بالاخره که بر می گردد.

 

ویژگی فرزندان در خانواده های طرد کننده یا از هم پاشیده

- نا لایق اجتماعی

- لوس ، پرتوقع و طغیانگر و گستاخ

- بی توجه و بی مسئولیت

- عدم حس مشارکت ، صمیمیت یا همکاری

- رفتار متعارض ، نا متعادل و پرخاشگر

- فرد گرا و بی تعهد

- رشد عاطفی و اجتماعی نا مناسب

- همیشه در معرض شدید آسیب و انحرافات اجتماعی قرار دارند

- در اغلب موارد در آینده شغلهای خلاف قانون و نامناسبی را برمیگزینند

 

فنون  و مهارت های فرزند پروری

 

* ایجاد توانایی و هدایت رفتار

وقتی انجام کاری را توسط کودک خود صلاح می دانید و یا در راستای پرورش و تربیت او می دانید ، رفتار او را با جمله ای پیشنهادی و اظهار نظر مثبت هدایت کنید : " تو از پس این کار بر می آیی " . " تو می توانی این کار را به خوبی انجام دهی " . " میتوانی این کار را انجام دهی ، نتیجه خوبی خواهی گرفت " . " من به تو در انجام این کار کمک خواهم کرد " . " کار مشکل و سختی نیست " . " باید کمی تلاش کنی ، همیشه با یک بار تلاش آدمی به نتیجه نمی رسد ، گاهی باید به دفعات تلاش کرد "

گاهی کودک نمی خواهد کاری را انجام دهد ، ترسی در دل دارد ، استرس داشته و یا ابهامی در نتیجه آن می بیند و یا در اثر بی حوصلگی و یا ضعیف و ناتوان فرض کردن خود ، ترجیح می دهد وارد عمل نشود . در این مواقع با ادای جملاتی مشابه جملات فوق می توانید رفتار او را هدایت و در او ایجاد توانایی کنید . سعی بر این باشد تا از جملات به طور محکم و با اطمینان ، دوستانه و با احترام استفاده شود ، در صورتی که نتیجه نگرفتید می توانید از تشویق و پاداش استفاده کنید ، بهتر است تشویق و جایزه به موقع و بعد از انجام امور محوله باشد تا جنبه رشوه پیدا نکرده و انجام کار مشروط به آن نباشد ، با جایزه های مکرر و بیش از اندازه فقط او را شرطی سازی میکنید و او قبل از انجام هر کاری از شما تشویق و جایزه طلب می کند، پس در ارائه تشویق و جایزه افراط نکنید .

اغلب اوقات برای هدایت رفتار او به عملی که در نظر دارید ، می توانید خودتان شروع به انجام آن موضوع کنید ، البته در شرایطی که کودک شما حضور دارد و شما را زیر نظر می گیرد و این مسئله نوعی الگوبرداری و آموزش سلیقه خواهد بود. مثال : شروع به نظم و ترتیب دادن اتاق او می کنید و با خود زمزمه کنید : ای کاش کسی به من کمی کمک می کرد و در دفعات بعدی می توانید کمک بیشتری بخوا هید و به او بفهمانید که توانایی انجام آنرا داشته و از وظایف او به شمار می رود ، حضور خود را بطور آهسته ای از این نظم وترتیب دادن حذف کنید ، با شروع به نظم وترتیب دادن و درخواست کمک از کودکتان با یک تیر چند نشان زدید " هدایت رفتاری " . " یادگیری مشاهده ای " . " حس مشارکت " . همیشه برای آموزش سلیقه در تزئین اتاق کودک  نظر او را بکار ببندید وقتی نظرات نسبتا خوبی داشت او را تشویق کنید ، در صورتی که نظر خوبی نداد ، بگویید : " من فکر می کنم اینطور باشه بهتره نظر تو چیه " .زیرا سبب توجه و رضایت او شده و علاقه بیشتری نسبت به نظم و ترتیب دادن به اتاقش نشان خواهد داد . این نظم در دوران رشد از اتاق شخصی به کل منزل و نیز کلیه امور اجتماعی و شخصی وی تعمیم پیدا خواهد کرد و در روابط اجتماعی او نیز تاثیر گذار خواهد بود . آنگاه خواهید دید که کودک شما نظم و ترتیب را یاد گرفته و با احساس مسئولیت کامل تری کار را انجام خواهد داد و گاهی از کمک و دخالت شما نیز ممانعت خواهد کرد .

 

* ایجاد کنترل در رفتار و سنجش محیط ، شرایط و موقعیت ( توان مهارگری )

توان مهار یک رفتار و تعدیل آن در یک موقعیت و شرایط خاص و به تاخیر انداختن ارضای حاصل از انجام یک کار . به عبارتی دیگر انجام رفتارهای مردم پسندانه و کنترل تکانه ها و فرآیندهای درونی به صورت اطاعت از بزرگسال و درونی سازی ارزشهای دیگران و وجدان اخلاقی . مثال : کودک می تواند در خانه شما که در طبقه اول است ، حسابی شیطنت کند و بدود ، حتی با او همپا و همبازی شوید و در اوج شادی با اوصحبت کنید که فرضاً در خانه فلانی که طبقه دوم است اگر مهمان بودیم نباید این کار را انجام دهی و باعث ناراحتی و آزار دیگران شوی .  

 

* توجه به رفتارهای کودک

به جای اینکه در چرخه توجه به رفتارهای نامناسب و دارای بار منفی کودک مرتباً توجه شود ، بهتر است به کارها و رفتارهای خوب و مثبت او نیز بیشتر توجه کرد ، تا اینکه رفتارهای منفی او بی اهمیت و رفتارهای خوب در نظرش مهمتر و با اهمیت تر جلوه کند ، کودک باید از توجه شما آگاه شود و اگر اینطور عمل نکنید ، مطمئن باشید با انجام کارها و رفتار نادرست و گاه عصبانی و کلافه کردن شما توجه تان را جلب خواهد نمود و این باعث یادگیری رفتارهای غلط در کودک شما خواهد شد .

 

* توجه به احساسات

هنگامیکه کودک شما شاد ، غمگین ، در حال ترس و یا هیجانات دیگر است باید کاملا به او توجه نشان دهید و ارتباط برقرارکنید ، وارد ذهن او شوید و با دقت به حرفهایش گوش کنید باید به این مسئله دقت کنید که کودک شما یک بزرگسال با دایره لغات گسترده نیست و مهارتهای کلامی در سطح بالایی ندارد ، پس میان حرفهای او به دنبال سرنخی باشید تا دلیل نوع هیجان آن لحظه کودک را دریابید

مثال : کودک در هنگام رفتن به مهد یا مدرسه گریه کنان می گوید : " نمی خواهم بروم " . " حوصله ندارم " . " دوست ندارم بروم " . " خوابم می آید " . به جای مشاجره با او در آغوشش گرفته ، اشکهایش را پاک کنید ، سبب قوت قلب او باشید ، او را نوازش کرده و به جای سوال پرسیدن بگویید : توواقعاً "ناراحت"یا "عصبانی" هستی و یا "ترسیدی" و حتماً مسئله ای باعث شده که نمی خواهی بروی . کودک : نمی دانم . والد: حتماً مسئله مهمیست ، بگو تا کمکت کنم .

کودک :

- یکی از همکلاسیها مرا یواشکی کتک میزند ...

- بچه های مدرسه مرا به خاطر کیف نارنجی ام مسخره می کنند ( پسر بچه )

- چون به سوالات معلم خوب جواب ندادم به من تمریناتی داده بود که انجامش ندادم

- و .....

والد با توجه به احساسات کودک دلیل و منشأ هیجانات او ( ترس ، خشم ، بی حوصلگی...) را پیدا کرده و راه حلی می یابد ، زمان شادی نیز باید به احساس او کاملاً توجه کرده و دلیل شادی او را بیابید و در شادیش شریک شوید ، کودک احساس همدلی و صمیمیت بیشتری با شما خواهد داشت ، گاه کودک نه تنها به دنبال همدل و غمخوار بلکه شریکی برای شادیهایش می گردد .

 

* انواع پاداشها

 

- جایزه :

شامل اشیاء یا چیزهاییست که کودک به آن علاقه خاصی نشان میدهد مانند اسباب بازی یا خوراکی و ... در صورتی که میخواهید رفتاری را در او تقویت کنید فوراً بعد از انجام آن توسط کودک می توانید به او جایزه بدهید

نکته در حین دادن جایزه و یا قبل از آن شرحی از رفتار مثبتش داده تا کاملا متوجه دلیل جایزه شود و نیز بهتراست با تشویق کلامی همراه بوده تا ذهن کودک فقط متوجه جایزه بطور صرف نباشد و دیگر اینکه جوایز اگر با برنامه ریزی روزانه و راس ساعت و هر بار انجام گیرد جنبه شرطی پیدا خواهد کرد که تربیت کودک را دچار اختلال خواهد نمود

- تشویق کلامی :

عمل انجام شده از طرف کودک به صورت کامل یکبار برای او شرح داده می شود زیرا که این کار به خودی خود نوعی تشویق کلامیست ، سپس با تشکر و قدردانی با زبان کودکانه خودش و نیز با هیجانی خاص ، تشویق کلامی را به پایان می رسانید

 

- تشویق فعالیتی :

داشتن فعالیتی مشترک با آنچه کودک به آن علاقه مند است ، در قبال ارائه و نمود رفتارهای خوب و مناسب او . درابتدای امر، دقت داشته باشید کودک درون خود را بیدار کنید تا تشویق شما برای کودک ارتباطی رسمی تلقی نشده و در عین حال توقع یک هم سن و سال و همبازی کودک را از شما نداشته باشد . مثال : چه کار خوبی انجام دادی که "اتاق خودت را مرتب کردی" و یا "قبل از وعده های غذایی مرتباً بستنی نخوردی" و یا "رفتار خوبی داشتی" ، حالا بیا با هم یک بادبادک زیبا بسازیم و به پارک مورد علاقه ات برویم تا آنرا به هوا بفرستیم و ...

 

- تشویق فیزیکی :

نوازش ، آغوش گرفتن و فشردن ، بوسیدن ، آرنج های کودک را محکم گرفتن و به طرز صمیمانه ای به او نگاه کردن ، به طور خاصی دست او را گرفتن ، چشمک زدن . دقت داشته باشید این موارد را فقط و فقط جهت تشویق به کار نبرید ، گاهی برای نشان دادن محبت خود به کودک نیز می توانید این رفتارها را داشته باشید.

 

- نکته :

تشویق و جایزه باید مناسب و درخور رفتار و سن کودک باشد و اگر نه کم اثر یا بی تاثیر خواهد بود و از مبالغه و یا افراط بپرهیزید ، زیراکه کودک فکر می کند کاری زیادی انجام داده است که اصلا می توانست انجام ندهد!

 

* استدلال گرایی :

والدین باید در انجام امور خود استدلال گرا بوده و برای رابطه بین اعمال و رفتار خود و کودک استدلال آورده تا استدلال گرایی را به کودکان خود بیاموزند.

مثال : تو را به پارک مورد علاقه ات بردم و این  پاداشی بود در قبال رفتار خوبت ، چندی بعد دوباره به او یادآور شویم که چرا او را به پارک مورد علاقه اش بردیم ، هم یادآور نتایج رفتار خوبش شدیم و هم قوه استدلال کودک را فعال تر کردیم و به طور کلی باید با استدلالهایی آشنا شود که چرا و به چه علت تنبیه یا تشویق شده و چرا نوع رفتار والدین تغیر کرده تا بتواند بطور منطقی تری رفتار خود را کنترل کند .

 

* اغماض و نادیده گرفتن :

کاربرد این مهارت توسط والدین جهت پایین آوردن سطح نمود رفتارهاییست که نمیخواهند کودکشان انجام دهد . نکته اینکه به کودک نگاه مستقیم نشود ، ارتباط کلامی و تماس فیزیکی برقرار نشده و باید فقط در یک صورت به میدان رفت ، آنهم زمانیست که انجام عملی توسط کودک برای او خطرآفرین است ، مانند بازی با وسایل خطرناک و یا ضایع کردن حقوق دیگران و ...

 

رفتارهایی که می توان نادیده انگاشت :

- سر و صدا کردن

- گریه کردن های بیش از حد

- جیغ و زاری کردن

- به هم ریختن وسایل شخصی اتاق

- تکرار یک رفتار نادرست

باید بی توجهی به حدی باشد که رفتار غیر صحیح کودک پایان یافته و کودک آماده مذاکره شود ، و اگر کودک وارد مذاکره نشد ، ما پیش قدم شده و خیلی جدی ، قاطع و محترمانه شروع به صحبت و گفتگو خواهیم کرد .

 

* اتاق خلوت

این تکنیک در واقع نوعی محرومیت موقت و ایجاد جوی جدی و قاطع ، جهت حذف یک رفتار یا وادار کردن کودک به انجام رفتاری که در صلاح تربیتی او می باشد انجام میپذیرد  یک اتاق خلوت و یا انتهای یک راهرو که وسایل یا اسباب بازیهای کودک آنجا نباشد انتخاب می کنیم . اتاق خواب ، حمام یا انباری جهت این کار مناسب نیستند . باید همیشه این مکان ثابت بوده و یک صندلی بزرگسال داشته باشید تا هنگامیکه کودک روی آن مینشیند پایش روی زمین نرسد . کاری را که می خواهید انجام دهد ، قولی را که می خواهید بدهد و یا توافقی که می خواهید انجام دهید کاملاً باید روشن و واضح باشد ، محکم و قاطعانه بیان کنید . اگر پس از گذشت چند ثانیه نتیجه نگرفتید ، دوباره حرف خود را تکرار کنید و اگر باز هم نتیجه ای نداد دست او را بگیرید و بدون توجه او را به اتاق خلوت ببرید ، اگر در این حین خواست به حرف شما گوش کند نادیده بگیرید و به سمت اتاق خلوت بروید ، او را روی صندلی بنشانید ، دستها یا شانه هایش را گرفته تا حرکت نکند سپس مستقیم و جدی به چشمانش خیره شوید و سکوت کنید و به ازای هر سال سنش 1 دقیقه صبر کنید تا هیاهو یا بی تابی و گریه اش تمام شود ، زمانیکه 30 ثانیه اخیر آرام بود اتاق خلوت را با او ترک کرده و به محیط خانه برگردید و انجام رفتار مورد نظر را از او بخواهید و اگر مجدد انجام نداد و یا نتیجه نگرفتید ، دوباره به اتاق خلوت بروید . او باید بداند قوانینی را باید رعایت کند در غیر اینصورت با محرومیت یا اتاق خلوت روبرو خواهد شد

 

نکته :

اگر محرومیت  اخم و قهر شما از نظر شدت تناسبی با سن یا رفتار منفی کودک نداشته باشد و یا اینکه بسیار طولانی باشد  ، منجر به حس انتقام جویی او خواهد شد و نیز بالعکس اگر محرومیت شما کوتاه بوده و یا سریعا عذرش را بپذیرید ، کودک محرومیت شما را ساده انگاشته و مدتی بعد کار خود را تکرار خواهد کرد و شما را به بازی می گیرد .

نکته دیگر اینکه کودک نباید احساس کند او را دوست ندارید ، باید متوجه این باشد که شما با رفتارش مشکل دارید .

 

*  انتقاد

از او بابت رفتار نامناسبش انتقاد کنید ولی باعث تحقیر او نباشید زیراکه موجب لجبازی و کینه توزی خواهد شد .در اکثر موارد انتقاد موجب تقویت رفتار نامناسب خواهد شد به عنوان مثال زمان بازی کودک شروع به انتقاد از او نکنید چون موجب کلافه شدن او شده و حس لجبازی او را برمی انگیزد و رابطه بین شما و فرزندتان رابطه خوبی نخواهد شد و این رابطه نامناسب گسترش پیدا کرده و کودک رابطه با افراد غریبه را بیشتر ترجیح داده و این وضعیت خوبی نخواهد بود ، زیرا این حس ترجیح رشد کرده و منجر به این خواهد شد که در بزرگسالی در معرض آسیب های اجتماعی قرارگرفته و امکان نزدیک شدنشان به افراد بزهکار را بیشتر می کند  . بنابراین صبر کنید تا بازی او تمام شده و با برقراری رابطه عاطفی و کلامی مناسب و قاطعانه همراه با احترام و یا با بازگو کردن یک سری از رفتارهای مثبت او و تشویق کردن شروع به انتقاد کنید .

مثال : تو که "پسر" یا " دختر" خوبی هستی و خیلی مرتبی باید اسباب بازی های خودت را مثل کفشهایت سالم و تمیز نگاه داری .

 

* قاطعیت

با نشان دادن قاطعیت خود در واکنش به رفتارهای نامناسب کودک ، واکنشهایی قابل پیش بینی و روشن به کودک خود ارائه دهید و نیز این قاطعیت در هر دو والد وجود داشته باشد تا کودک بفهمد حرف و نظر والدینش یکی است و وقتی چیزی بگویند لازم الاجراست و مطمئناً با تشویق ، محرومیت و واکنشی مشخص روبرو خواهد شد .

توجه او را جلب کرده ، به چشمان او نگاه کنید و قاطعانه انجام یا انجام ندادن کاری را از او بخواهید و در آن اسرار بورزید ، موضوع را فراموش نکرده و در صحنه باقی بمانید تا به نتیجه برسید . کودک متوجه قاطعیت شما خواهد شد . با این کار قانونمندی را در کودک تقویت کرده و او را به این باور برسانید که هر کاری عواقبی قاطعانه خواهد داشت . این کودکان در بزرگسالی خیلی کمتر به سراغ جرم ، بزهکاری و عوامل جرم زا همچون اعتیاد خواهند رفت و قانونمندی را پیشه خواهند کرد .

 

* دستور دادن

این تکنیک از قبل به کودک تمرین داده می شود تا در مواقع ضروری که فرصت استدلال برای کودک ندارید حرف شما را گوش دهد . مثال : زمانیکه در میهمانی هستید و انجام یا انجام ندادن کاری را از کودک خود می خواهید و اگر استدلال شما را ببیند و ترس از خجالت زدگی را در چشمان شما بخواند شما را به بازی خواهد گرفت  !

در دستور دادن نباید دلیل و منطقی آورده شود و اگر نه از حالت دستور خارج می شود. جمله سوالی و پیشنهادی یا خبری نبوده ، از کنایه گویی بپرهیزید و قاطعانه از یک جمله دستوری استفاده کنید . دقت کنید بر سر کودک فریاد نکشید ، با احترام و محکم او را صدا کنید . جمله شما واضح و روشن از درخواست کاری باشد ، ژست فیزیکی یک دستور دهنده را بگیرید مثل دست به سینه یا دست به کمر شدن ، به چشمان او نگاه کرده و دستور بدهید ، توجه داشته باشید اگر این تکنیک را زیاد بکار ببرید والدی زورگو  محسوب خواهید شد . پس در حد تمرین اطاعت از والدین را به او بیاموزید و در مواقع ضروری بکار بگیرید . دستور ساده و در توان کودک بوده و با نتیجه گرفتن او را تشویق کرده و پاداش دهید . جمله دستوری باید مثبت باشد

مثال : به جای " تو نباید با خواهرت دعوا کنی " بهتر است بگوییم "  دعوا کار درستی نیست و تو باید به خواهرت احترام بگذاری و با او گفتگو کنی "

 

* تفریح

تفریح و بازی با کودک فرصت تجربه مهارت های ارتباطی را به او داده و موجب اعتماد به نفس ، مسئولیت پذیری و رشد مهارت های اجتماعی او می گردد . وقتی تفریحات در خانواده به اندازه کافی و متنوع و شاد باشد  احساس نزدیکی وصمیمیت به والدین داشته و ارتباط بهتری پیدا می کند . مهارت تفریح و بازی با کودک چهار هدف را دنبال می کند

- صمیمی تر و دوست شدن و حس مشارکت در شادیها و اجتماعی تر شدن

- پرورش استعدادها و خلاقیت و ابتکار عمل در کودک

- درک احساس او از طرف والدین و احساس رضایت دو جانبه

- کودک تفریح همراه با خانواده را بیشتر ترجیح داده و این مساله درونی شده و در دوران نوجوانی و بزرگسالی نیز همین گونه را خواهد پسندید و کمتر در معرض دوست و رفیق های متنوع و آسیب های اجتماعی قرار خواهد گرفت . البته این بدان معنی نیست که کودک را وارد اجتماع نکنیم چون در این صورت آسیب پذبرتر و بی تجربه تر خواهد بود ، در واقع در این تفریحات که در بطن اجتماع صورت می گیرد خانواده در کنار کودک و نوجوان خود حضور مستمر داشته و رشد اجتماعی کودک با آموزش ها و تجربه های والدینش و با حمایت آنها  صورت می گیرد

* بازی

کودک برای رشد مناسب ، تجربه کردن ، کشف کردن ، شناخت خود و ارتباط برقرار کردن نیاز به راهی کودکانه دارد تا بتواند همواره قوه خلاقیت ، انتزاع و تخیلش رشد کند.

 

انواع بازی ها :

 

- جسمانی ( فعالیتی ) :

از قدیمی ترین بازیها هستند ، کودک اوقاتی از خود را تمایل دارد با تخلیه انرژی و رهایی از سستی و راکد بودن ، به آن اختصاص دهد . این بازیها به صورت انفرادی ، گروهی و ترکیبی از این دو می باشد . مثل : لی لی . گرگم به هوا . قایم موشک . بالا بلندی . هفت سنگ و ....

 

- تقلیدی

کودک به تقلید از نقشهای بزرگترها همچون مادر، پدر، خاله ، دایی ، عمو پرداخته و از ایفای نقش خود لذت برده و تجربه به دست می آورد . الگو برداریهای خود را در قالب بازی مرور می کند . این راهی و آغازی برای چگونگی همخوانی با گروه و اجتماع و رشد اجتماعی است .

- نمایشی

در این نوع بازی ها هیجان ، عواطف . احساسات بروز پیدا می کند و به کودک فرصت می دهد شخصیت درونی خود را به ظهور رسانده و آشکار سازد . در واقع بازی نمایشی جزئی از بازی تقلیدی است با این تفاوت که کودک حالتهای درونی خود را در قالب آن نقش به ظهور می رساند .

 

- نمادین ( تخیلی )

این بازیها از حدود 1.5 تا 2 سالگی آغاز و در 6 سالگی به اوج و تا 9 سالگی دوام دارد و در واقع از آنجایی آغاز می شود که کودک آرام آرام زبان باز می کند . زمانی به سراغ این نوع بازی ها می رود که امکان واقع گرایی نبوده و ابزار و اسباب بازی مورد دلخواه کودک وجود واقعی نداشته یا حتی الامکان در دست رسش قرار ندارد . اشیاء و افراد بطور نمادی ، ذهنی و تخیلی در محیط کودک وجودی خیالی داشته و گاهی وجود اشیائی به وسیله اشیاء دیگر به نمایش در می آید . از توپ به عنوان صندلی ، از بالش کوچک مربع شکل به عنوان فرمان ماشین ، بعضی اوقات این بازی ها آنقدر خیالی بوده که نمی توان موقعیتی واقعی برای آن در نطر گرفت و این همان پرورش قوه تخیل ، ابتکار و انتزاع است که در آینده باعث به صحنه آمدن هنرمندان ، نقاشان برجسته ، نویسندگان فیلمهای علمی تخیلی ، مخترعین و مکتشفین می شود .

 

- آموزشی

این نوع بازی ها جهت رشد و تقویت قوای حسی و ارتقاء سطح ذهنی کودکان مفید است . به فعالیت های ذهنی و روانی کودک از طریق بازی پرداخته خواهد شد . به عنوان مثال در بازی پازل . در این نوع بازی ها نظارت محدود والدین و مربیان لازم است ، و نیز در این نوع باید جنبه بازی بودن و کودکانه بودن آن حفظ شود ، به عنوان مثال در همین بازی پازل کودک علاقه و تمرکز بیشتری روی یک پازل با نقاشی کارتونی خواهد داشت تا یک نقاشی رئال و طبیعی از یک منظره . کنترل و اختیار بازی در دست کودک بوده و مربی یا والدین فقط نقش هدایت گری را بطور غیر مستقیم و غیر تحمیلی داشته باشند . در بازی های  آموزشی کودک باید در ابتدا همراه شد و بطور آهسته او را تنها گذاشت تا  به تنهایی ذهنش بیشتر کنکاش و فعالیت داشته باشد ، زمانیکه به بن بست رسید حتماً باید به کمکش شتافت و با یک راهنمایی کوچک او را به ادامه بازی ترغیب کرد تا بر اثر کلافه شدن بازی را رها نکند .

نکته : در انتخاب بازی ها مواردی را حتماً در نظر بگیرید :

- مورد پسند کودک باشد 

- مناسب سن او باشد

- ایجاد فعالیت جسمی یا ذهنی کند

- ایمنی در بازی مورد نظر رعایت شده باشد

 

* ایجاد قوانین

ایجاد قوانین باعث عملکرد مثبت و بهتر افراد و فرزندان خانواده شده و نیز سبب نظم و ترتیب در در رفتار کودک می شود که شامل لیست کاملی از بایدها و نبایدهاست : بیدار شدن و خوابیدن در وقت معین . مسواک زدن . سلام کردن . نیاوردن اسباب بازی ها به پذیرایی منزل و .... کودک از همان ابتدا یاد می گیرد هر کاری را در زمان معین خود انجام دهد . اطاعت از قانون را در او پرورش دهید . او را با پلیس آشنا کنید و به او آموزش دهید در مواقعی می توان به قانون مراجعه کرد و گاهی هم شخصاً نمی تواند خودش مشکلش را حل کند و ممکن است دچار مشکلات بعدی و نیز عواقب بدی شود .

* نظم و ترتیب

اکثر والدین این امر را ساده انگاشته و کودک را تا حدودی و یا کاملاً آزاد می گذارند تا جائیکه به مشکل برخورده و از تنبیه های بی رویه و حتی فیزیکی که نه تنها بی اثر، بلکه نتیجه عکس دارد استفاده می کنند ، وضعیت بدتر از قبل شده و شیوه خصمانه را پیش می گیرند . این مسئله در اکثر موضوعات مختلف تربیتی مشاهده می شود که والدین بعد از دوره ای سهل انگاری ، متوسل به زور و تنبیه شده و سررشته تربیت کودک را از دست می دهند . اعمال انضباط با شیوه مناسب باید از یک سالگی شروع شده وآرام آرام نسبت به رشد کودک و سن او برنامه ای دقیق تر ریخته و نظم و انضباط را به او آموخت . کودک در سنین نوجوانی و جوانی از لحاظ رفتاری و شخصیتی و نظم و ترتیب با والد خود به مساوات خواهد رسید و در امور تصمیمات خانواده با والدین مشارکت و همکاری خواهند داشت .

نکته : منظم بودن داشتن حس مشارکت و جایگاه اجتماعی در خانواده و همچنین در بزرگسالی و در اجتماع باعث می شود درجه احساس رضایت از زندگی بالاتر رفته و برای ایجاد حس رضایت و آرامش به دنبال اعتیاد و امور خلاف و بزه نباشد

 

* راهکارهای ایجاد نظم و ترتیب و انضباط در کودک

- الگو بودن : از قدیم شنیده ایم " دو صد گفتار چون نیم کردار نیست " در وهله اول والدین خودشان باید نظم و ترتیب را رعایت کرده و الگوی مناسب و کاملی از خود ارائه دهند .

- هدایت رفتاری : در ایجاد نظم به ویژه که مربوط به وسایل کودک یا لباسهایش باشد می توانیم خودمان دست به کار شویم با توجه به اینکه کودک رفتار ما را می بیند و می تواند یادگیری مشاهده ای داشته و در این حین از او می خواهیم تا همکاری کند ، با یک تیر چند نشان زدیم " هدایت رفتاری " . " یادگیری مشاهده ای " . " حس مشارکت " . همیشه در تزئین اتاق کودک سلیقه و نظر او را بکار ببندید زیرا سبب توجه و رضایت او شده و علاقه بیشتری نسبت به نظم و ترتیب دادن به اتاقش نشان خواهد داد . این نظم در دوران رشد از اتاق شخصی به کل منزل و نیز کلیه امور اجتماعی و شخصی وی تعمیم پیدا خواهد کرد و در روابط اجتماعی او نیز تاثیر گذار خواهد بود .

- برنامه ریزی : در طول هفته روزهایی را برای منظم و مرتب نمودن اتاقش مقرر کنید و به او بگویید به تو کمک خواهم کرد . با این کار به کودکتان دلگرمی داده وخیالش را از تنهایی و سختی کار راحت کنید .

موسیقی : در حین انجام امور مربوط به نظم و ترتیب از آهنگ یا نوار قصه مورد علاقه اش استفاده کنید تا شادتر و سرحال تر باشد .

 

* راه های مقابله با بی نظمی :

- تسلیم نشوید

هرگز مقابل بی نظمی ها تسلیم نشوید . گاهی والدین با ابراز خشونت و یا تنبیه ، خودشان شروع به نظم و ترتیب میکنند و در حین انجام این امور شروع به نصیحت و مقایسه و سرکوفت زدن می کنند ، در حالیکه رفتارشان نشان از تسلیم در برابر کودک است . وقتی کودک رفتار شما را اینگونه می بیند هرگز به اصلاح خود بر نمی آید .

- قهر و ابراز ناراحتی

ضمن حفظ آرامش خود کاملاً منطقی رفتار کنید و اگر احساس کردید منجر به سوء استفاده از طرف کودک شد قهر های کوتاه مدت و بی توجهی را مد نظر گرفته و نارضایتی خود را در رفتار و چهره نشان دهید .

* محرومیت  

منع و بازداری کودک از داشتن چیزی و یا محروم شدن از روی خوش والدین . میتوانید او را از چیزی محروم کنید یا اخم و قهر را بکار ببندید

محرومیت ایجاد کنید و به او بفهمانید در مقابل پیامدهای ناشی از رفتارش مسئول است ، کودک ممکن است از چیزی محروم شود که ساده از این محرومیت نگذرد ، پس از محرومیتی استفاده کنید که در خور سن و توانایی او باشد .

 

- بکارگیری تشویق

از تغییرات مثبت و رفتارهای حاکی از پیشمانی و اقدام به رفتار مناسب مورد حمایت قرار داده و توجه کنید ، از تهدید کردن و یا شرط گذاشتن خودداری کنید " اگر آن کار را انجام دهی محرومیت تو حذف خواهد شد " به کلام نگویید ولی آرام وآهسته محرومیت را حذف کنید تا متوجه شود به این سرعت عواقب ناشی از رفتار منفی از بین نخواهد رفت .

 

* محبت و آگاهی

به رفتار، احساسات و عواطف کودک خود توجه کرده و نسبت به آن آگاه باشید تا بتوانید در شرایط مختلف به او احترام بگذارید و محبت خود را از او دریغ نکنید . ابراز محبت می تواند کلامی ، نوازش ، در آغوش گرفتن ، ابراز دلتنگی ومهمتر از همه محبت می تواند آگاهی از وضعیت حال او و هماهنگ شدن با او باشد . مثال : در شرایطی که با دوست همسالش بحث و جدلی داشته و به اسباب بازی و یا دوچرخه اش آسیب رساندند ، اول او را به آرامش برسانید و بعد از مدتی از او بخواهید اتاقش را مرتب کند . او سن کمی دارد و توانایی هایش به اندازه یک بزرگسال نیست ، گاهی کم طاقت می شود . در واقع همیشه حال و وضعیت او را درک کنید . دانستن ضریب هوشی فرزندتان شما را در این مهم بیشتر یاری خواهد نمود . می توانید جهت انجام تست هوش با تخفیف 70 % به موسسه طلوع اریکه مهر مراجعه نمایید .

 

* مکالمه و مذاکره با کودک

این مسئله از نظر اهمیت ، هنر والدین محسوب می شود . رشد و مهارت کلامی کودک هنوز به پختگی و تکامل نرسیده و گاه با رفتارش حرف می زند و گاه با مکثهایی هر چند طولانی ، باید صبور باشید و در حین بازی هرگز با او مذاکره و گفتگو نکنید . برای این کارشرایط جدی تری را در نظر بگیرید تا به اهمیت آن واقف باشد . با احترام گفتگو کنید ، جزئیات موضوع مذاکره را کاملاً شفاف و واضح و به زبان خودش بازگو کنید ، گاهی نظر او را پرسیده و مهلت سخن گفتن به او بدهید . منطقی باشید و اجازه ندهید مکالمه شما به جدل کشیده شود . به حرفهایش خوب گوش کنید تا نسبت به آنچه که کودک از موضوع مذاکره دریافته آگاه شوید . و نیز کودکان دیگر را با اومقایسه نکنید.

 

* صداقت و پذیرش

هیچگاه به کودک دروغ نگویید و با کمال صداقت با او برخورد کنید تا الگوی مناسبی برای او باشید . همیشه بدون هیچ قیدی او را بپذیرید و برای دوست داشتنش شرط نگذارید . مثال : "اگر تمامی غذایت را بخوری دوستت دارم"

 

* ترغیب صرفاً رفتاری ( ایجاد اعتماد به نفس و مقاومت در برابر شکست ها )

زمانیکه کودک را به انجام کاری دعوت می کنید صرفاً او را به انجامش ترغیب کنید و تأکید بر نتیجه ایده آلی که از این کار می خواهید نداشته باشید . با رفتاری مناسب به کودک اجازه بدهید با اعتماد به نفس و جرأت کامل کار خود را انجام دهد و تجربه کسب نماید و برای نتیجه بهتر در کوشش های بعدی با او مشورت کرده ، ایده بدهید و سعی کنید این را با تشویق انجام دهید .

گاه می بینیم افرادی را که به اعتیاد دچار شدند می گویند : نتوانستیم به خواسته هایمان برسیم ، موفق نبودیم ، مشورت نکردیم و راهنمای خوبی در زندگی نداشتیم ، اعتماد به نفس نداشتیم و همیشه از رسیدن به موفقیت مایوس بودیم .

پس با این نوع رفتار مقاوم بودن و تحمل و تاب آوری در روبرو شدن با مشکلات را به کودکمان آموختیم ، همچنین تلاش و کوششهای مجدد و استفاده از مشورت با افراد داناتر و داشتن انرژی و انگیزه و همت برای رسیدن به نتیجه ایده آل و در نهایت موفقیت در ارکان زندگی .

 

* استرس زدایی و ایجاد آرامش و امنیت

تأثیر فشارهای روانی محیط روی کودک بستگی به شخصیت ، میزان پختگی و هوش و سازگاری او دارد ، اغلب برای کودکان دچار استرس ، توضیح دقیق احساسشان سخت است . می گویند " دلم درد می کند " خسته ام " حوصله ندارم " و یا بی قراری می کنند . استرس می تواند روی سلامتی جسمی کودک نیز تاثیر منفی داشته باشد ، مانند یبوست یا کولیت روده ، لینت مزاج ، سردردهای عصبی ، تنگی نفس ، تپش قلب که در موقعیت های تنش زا وخیم تر می شوند .

راهکارها ی استرس زدایی

- پرهیز از رفتارها ی تنش زا

از دعوا ، بحث و جدل و مشاجره و درگیری در مقابل کودک کاملاً بپرهیزید ، او طاقت این همه فشار روانی را ندارد

- ارتباط سالم

ارتباط خوبی با کودک خود داشته باشید . اغلب خود را اخمالو ، عصبی و بی

حوصله نشان ندهید تا کودک احساس امنیت و آرامش بیشتری در کنار شما داشته باشد .

کودکان مضطرب و فراری از هیاهو و حساس شده در مقابل رویدادهای جدل انگیز و ناملایمات معمولا در بزرگسالی امکان دارد برای فرار از این مسائل به مواد مخدر پناه ببرند تا یک خلا فکری و آرامش و یا حالت ذهنی متفاوتی برای خود ایجاد کنند . این کودکان در بزرگسالی گرایش بیشتری به مواد روانگردان دارند . در حقیقت ممکن است ابتدا برای کاهش فشارهای استرس محیط ابتدا به مصرف خودسرانه داروها و سپس به سراغ مواد مخدر بروند .

 

- ارتباط کافی با همسالان

با برنامه ریزی و قرار بازی گذاشتن کودک با همسالانش و دیگر تفریحات زمینه روابط با همسالان را برای او ایجاد کنید . او نیاز به ارتباط با همسالان خود داشته و نبود این مسئله او را دچار استرس می کند . گاهی دیدیم کودکی را که با شنیدن صدای همسالان خود  در کوچه ، ابراز بی قراری می کند و اجازه رفتن به کوچه می خواهد

- تخلیه انرژی

بازی کودکان و صرف انرژی و تخلیه آن برای کودکان بسیار مهم است ، زیرا

از این راه با دنیای اطراف خود ارتباط برقرار می کند  و کمبود روابط اجتماعی با همسالان و نیز راکد بودن ایجاد بی قراری و استرس می کند .

 

* مهارت های اجتماعی

کودک تمامی نیازهای جسمی و فردی خود را دریافت کرده و با والدین خود تعامل خوبی دارد و ما نیز تمامی مهارت های پرورش او را داریم . ولی بررسی و پژوهشها نشان داده تا زمانی که کودک وارد اجتماع نشود به رشد و تکامل شخصیت نخواهد رسید . کودک وارد اجتماع شده ، با واقعیت ها و مرارت ها روبرو شده و ارزش ها و اهداف و باورهایش شکل می گیرد . متخصصان روانشناسی اجتماعی هشدار دادند ، کودکانی که وارد محیط های اجتماعی نمی شوند ، شخصیتی به مراتب وابسته و غیر واقعی تر از دیگر همسالان خود دارند . شخصیت های وابسته احتمال بیشتری دارد در معرض انحرافات اجتماعی قرار بگیرند . پس باید اجازه داد تا کودک وارد اجتماعات هرچند کوچک و دوستانه شده و از کنترل و حمایت ما برخوردار باشند و مفاهیم اجتماعی در رابطه با دیگران را تجربه کنند .

 

* حرف های زشت و ناپسند

کودک در یک ارتباط اجتماعی کوچک با همسالان خود ، استفاده از کلمه ای نامربوط را یاد می گیرد و ما زمانی متوجه می شویم که او برای تجربه کسب کردن در رابطه با این کلمات ، آنها را در منزل و جمع والدین بکار می برد . باید فوراً به ریشه مسئله پی برد و تدبیری اندیشید . گاهی کودک بعد از به کار بردن این کلمات که حتی معنی بعضی از آنها را نمی دانند طوطی وار آن را تکرار می کنند و در بعضی شرایط کودک از نظر بزرگترها موجودی شیرین به حساب آمده و ناخودآگاه تشویق می شود . چون والدین به عنوان رفتاری جالب به آن نگاه می کنند و می خندند ، کودک رفتارش را صحیح وتحسین آمیز می پندارد و مجدداً آنرا تکرار خواهد کرد ، سعی کنید در این مواقع اخم کرده و سکوت کنید تا پی به حرف اشتباه خود برده و در صورت تکرار از محرومیت استفاده کنید .

 

* عزت نفس و اعتماد به نفس

عزت نفس حس بهتر بودن و با ارزش تر بودن کودک نسبت به خود است وسبب می شود که کودک امور خود را با اعتماد به نفس بیشتری انجام دهد و در مقابل مشکلات و فشارهای روانی راحت تر از سایرین مقاومت نشان دهد . این کودکان روابط اجتماعی بهتری داشته و نسبتاً شادند وحس مسئولیت پذیری و مشارکت خوبی دارند . برای ایجاد عزت نفس راه هایی وجود دارد که به بررسی آن می پردازیم .

- مراقب صحبت کردن با کودک باشید :

کودک را به خاطر کاری که با موفقیت انجام داده تشویق کنید و حتی برای تلاشی که در انجام آن داشته ، در عین حال که تشویق می کنید از مبالغه نیز بپرهیزید .

- الگویی از عزت نفس باشید

الگوی کاملی از عزت نفس و اعتماد به نفس باشید ، کودک به طور ناخودآگاه عیناً رفتار شما را بازتاب خواهد داد .

- عقاید نادرست

عقاید نادرست کودک را شناخته و در صدد تغییر آن باشید

- محبت

با کودک مهربان باشید ، بعد از انجام کاری که اعتماد به نفس را در او مشاهده کردید ، او را در آغوش بگیرید و بگویید که مایه افتخار شما هستند .

- واکنش دقیق

در مقابل رفتارهایش واکنش مثبت و دقیقی از خود نشان دهید به عنوان مثال به این جمله اشتباه دقت کنید " تو همیشه دست به دیوانگی می زنی " در این وضعیت کودک احساس می کند کنترلی روی رفتار خود ندارد . یک مثال درست " تو خیلی سریع عصبانی و برافروخته می شوی اما خوشحالم که فریاد نمی زنی و کار ناشایستی انجام نمی دهی " با این شیوه هم انتقاد کردیم و هم تشویق مبنی بر اینکه انتخاب صحیحی در رفتار خود داشته باشد . هم اعتماد به نفسش را از او نگرفته ایم و هم حس مهارگری را در او تقویت نمودیم .

به گفته یک معتاد دقت کنید که می گوید : در جمع دوستانم وقتی مواد مصرف می کردیم احساس با ارزش بودن می کردم

چون گاهی از مواد خودشان به او می دادند و انجام این کار در یک اجتماع کوچک دوستانه حقارتی در پی نداشته ، همچنین لحظاتی را در خلا فکری بدور از مشکلات ایجاد می کرده و از طرفی  معتاد شدن او باعث خوشحالی آن جمع می شده و واکنش رفتاری ارزش گذارانه ای درمقابلش داشتند .  و اما جوان در دام افتاده از عاقبت شوم خود بی خبر است

 

* صبر و حوصله

صبر را کنار همدردی و همدلی به کودک آموزش دهید . مثال " دوستت با تو رفتار خوبی نداشت ولی او همیشه باید با صندلی چرخدار راه برود " یا اینکه " او از تو کوچک تر است " و ... با تحریک حس همدردی و احترام سعی کنید صبر و بردباری را به او آموزش دهید . زمانیکه کودک دچار عجز و عدم بردباری شده مشکل او را جدی بگیرید و حمایت عاطفی خود را از او دریغ نکنید و با ایجاد ارتباط عاطفی مناسب ، سعی در آموزش صبر و بردباری در او را داشته باشید .

والدین همیشه و در هر حال الگوی کودک خود هستند . با تحمل و کنترل آرامش در محیط خود در مقابل اتفاقات و مشکلات ، حس صبر و بردباری را به او القا می کنید . تحمل و قدرت تاب آوری در برابر ناملایمات در زندگی دوران نوجوانی او بسیار مهم است و پایه های آن در خردسالی شکل میگیرد و داشتن این توانایی او را در برابر خشم و پرخاشگری در برابر سختی ها و مشکلات و همچنین گرایش به مواد برای آرام کردن خود ، مقاوم می سازد .

 

* حس مشورت ، اظهار نظر و جرأت گفتگو

سعی کنید با کودک خود در بعضی امور مشورت کنید با این کار هم مشورت کردن را به او می آموزید و هم می توانید از او بخواهید آزادانه اظهار نظر کند و اگر اشتباهی در اظهار نظر خود داشت با اخم و ناراحتی جرأت این کار را از او نگیریرد . ایراد در لحن و طرز حرف زدن او را دوستانه برایش بیان کنید ، همچنین ایده های اشتباه او را ویرایش کنید  . گاهی تمامی افراد خانواده را گرد هم جمع کنید تا یک به یک راجع به موضوعی اظهار نظر کنند و اجازه بدهید آنچه در سر دارد بگوید تا اگر اشتباه بود اصلاح شود در واقع فکر او را ورزش دهید.  با این کار فرزند شما رشد ذهنی ، شخصیتی و اجتماعی خوبی خواهد داشت .

 

* حق انتخاب و تصمیم گیری

بعضی اوقات اجازه بدهید کودک آزادانه حق انتخاب و تصمیم گیری داشته باشد و اثرات برآمده از تصمیمش را تجربه کند .

او باید بفهمد گاهی اوقات با وجود اینکه می داند که والدینش صلاح او را می خواهند ولی تصمیم گیرنده نهایی خود اوست و اگر به صلاحی که والدین برای او اندیشیدند توجه نکند و تصمیم مناسب نگیرد به عواقب سوء آن گرفتار خواهد شد . لذا با این تجربیات در کودکی حس مشورت و تصمیم مناسب در او تقویت می شود ، زیرا اگر این تجربیات و قدرت مهارگری و اتخاذ تصمیم های مناسب از کودکی به بزرگسالی موکول شود عواقب غیر قابل جبرانی خواهد داشت .  فرض کنید کودک شما هنوز آزادانه تصمیم نگرفته و عواقب آنرا نچشیده و اکنون بزرگ شده و می خواهد مصرف مواد را امتحان کند و این انتخاب و آزمایش عواقب آن چقدر می تواند زیان بار باشد

 

* علاقه به مطالعه و خواندن کتاب :

ناتوانی در خواندن به معنای ناتوانی در کسب آموزشهای مکتوب است . آموزش کودک همیشه نمی تواند شفاهی باشد ، باید به مطالعه علاقه مند باشد و گاهی که ما مشغول امور شخصی خود هستیم از خواندن کتاب مسائلی را بیاموزد . از کودکتان بخواهید شکل بعضی کلماتی را که می خواند نقاشی کند و یا برای شعر یا قصه ای که می خواند نقاشی مرتبطی بکشد ، تصویر سازی ذهنی همراه با رشد قدرت تخیل ، هم او را علاقه مند کرده و هم در به یادسپاری مطالب خوانده شده تواناتر خواهد شد . به او بیاموزید اطلاعات مهم مربوط به خودش را بنویسد مثل نام . نام خانوادگی . سن . نام مهد کودک یا مدرسه و...

 

* مسئولیت پذیری و تعهد

احترام به مالکیت فردی ، وسایل شخصی و حریم خصوصی افراد سبب مسئولیت پذیری کودک می شود . برای ایجاد حس مسئولیت و تعهد می توانید در برنامه تقسیم کارهای منزل وظایفی را به عهده او بگذارید و بعد از انجام امور محوله از اعضای خانواده تشکر کرده تا مسئولیت پذیری و تعهد را در آنها ، به ویژه کودک تشویق کنید. مسلما کودکی که مسئولیت پذیری و تعهد در او تقویت شده در بزرگسالی به سادگی به سراغ مواد مخدر نخواهد رفت و در قبال زندگی ، خود و آینده اش احساس مسئولیت خواهد داشت .

 

* بهداشت و تغذیه

اولین موردی که در مورد تغذیه به ذهن می رسد برنامه زمانی معین برای آن می باشد . برای به موقع غذا خوردن و نیز عادت به صرف صبحانه باید میز را بطور اشتها آوری بچینید ، حتی الامکان 20 الی 30 دقیقه قبل از صرف صبحانه کودک خود را بیدار کنید . همچنین بهتر است به محض بیدار شدن یک لیوان آب یا آب پرتقال به او بدهید تامعده اش شستشو شده و نیز باقیمانده ناچیز غذاهای دیشب از پرز معده پاک شده و سطح معده آماده تحریک برای خوردن می شود ، همیشه خودتان در صرف صبحانه پیش قدم باشید مطمئناً اشتهای او باز می شود ، بوی نان تازه نیز می تواند موثر باشد .

هشدار – چیپس و پفک و مشتقات آن به دلایل مختلفی همچون شور بودن حدود 9 برابر حجم خود آب جذب می کند ، معده کودک پرشده و دچار سیری کاذب می شود و از صرف غذا محروم می ماند . ممکن است حتی کمی چاق هم شده و در عین حال سوء تغذیه و کمبود مواد غذایی داشته باشد و رشد مناسب او دچار اختلال شود . اگر کودک شما ترجیح می دهد گوشت نخورد و از خوردن آن امتناء می ورزد ، گوشت را چندین بار چرخ کرده تا حالتی از خمیر پیدا کند ، می توانید همراه با سوپ یا آش به او بدهید . همچنین در مورد سبزیجات می توانید سبزی را در غذاهای مورد علاقه کودک بکار ببرید مثل ماکارونی یا پیتزا و ... میوه را نیز به صورت متفاوتی پوست کنده و قطعه قطعه کنید تا برایش جالب باشد . دقت کنید تا غذاهای اصلی را در طول روز یا هفته بطور لازم برای او مهیا کنید که شامل :

- پروتئین – سبزی و میوه – لبنیات – حبوبات و غلات – چربی و مواد قندی

اشتباهاً  گاهی ترتیب غذاهای اصلی ما  به این صورت میباشد:

- حبوبات و غلات به ویژه برنج – چربی و مواد قندی – پروتئین – لبنیات – و در آخر میوه و سبزیجات

بهتر است مابین وعده های غذایی میوه سرو شود و حتی الامکان کودکتان به جز میوه یا آب چیزی نخورد . دقت داشته باشید ممکن است خوردن میوه فوراً قبل از غذا حالتی شبیه به مسمومیت و تهوع ایجاد کند ، خوردن شام دیروقت باعث شده که قبل از هضم کامل غذا کودک به خواب رود ، هم عوارضی چون تنگی نفس و یا خوب استراحت نکردن مغز را داریم و نیز مقداری از غذا در معده ممکن است باقیمانده و صبح هنگام ، به جای اشتها با حالت تهوع روبرو شویم .

 

* تلویزیون

تحقیقات نشان داده تماشای تلویزیون بیش از 2 ساعت باعث رفتار نامناسب ، مهارت های اجتماعی ضعیف و الگوبرداری های بیش از حد از برنامه های تلویزیون خواهد شد . اغلب دیده می شود که تلویزیون جزو وسایل شخصی کودک و در اتاق اوست ، این کاری کاملاً اشتباه است . سرگرم شدن به تلویزیون جلوی ارتباط کافی با افراد خانواده و والدین را گرفته و با تعامل کمتر با محیط ، زمینه رشد کودک در ابعاد مختلف ضعیف و کم رنگ تر می گردد .

* مقابله با لوس بودن

یکی از مهمترین دلایل لوس بودن کودکان روشهای اشتباه تربیتی والدین است . والدین با محبت افراطی و شیوه های غلط تربیتی کودکانی بی صبر و تحمل ، غیر مهارگر و پرتوقع به بار می آورند . باید والدینی با محبت ولی قاطع بوده و حس مهارگری و صبر و تحمل را به کودک بیاموزیم . نوجوانی که این گونه تربیت و رشد کند مسلما همه چیز را آسان می خواهد و زندگی در جامعه برایش بسیار سخت خواهد بود ، در نتیجه منزوی شده و احتمال گرایش به اعتیاد دارد .

 

* سوالات جنسی

نه تنها کودکان بلکه نوزادان هم درباره بدنشان حس کنجکاوی دارند و این یک حس طبیعی و سالم است . توضیح در این باره برای والدین کاری دشوار محسوب می شود و گاه برای گفتگو در این موضوع زبانشان بند می آید که چه باید بگویند و یا با پرخاش صحبت در این باره را امری ناپسند می شمارند و در اینصورت اگر کودک از ما پاسخی نگیرد خودش دست به کار خواهد شد و شاید در شرایطی که کنترل و نظارت ما وجود ندارد این کنجکاوی پیش بیاید در نتیجه از پاسخ به سوالات جنسی کودک فرار نکنید ، با گفتگو در این باره پاسخهایی سالم تر برای کودکانتان خواهید داشت و جلوی کنجکاوی های بیش از حد او را خواهید گرفت و باعث می شود کودک با این مسئله سرگرم نشود . اگر از تولید مثل پرسیدند و یا اینکه چطور متولد شدند لازم نیست رفتار جنسی را برایش توضیح دهید بلکه همین قدر کافیست که بگویید به وجود آمدن کودک از یک بادکنک کوچک شروع شده ، روز به روز بزرگتر شده تا اینکه از شکم بیرون می آید . گاهی کودکان کنجکاو دیدن بدن لخت دیگران هستند ، باید به او حریم خصوصی را و یک سری باید و نبایدها را آموزش داد ، در حضور کودک وارد اتاق شده و بگوید می خواهم لباسهایم را عوض کنم بنابراین کسی نباید وارد اتاق شود . احترام به حریم شخصی و محدودیت در بعضی موارد را به کودکان باید آموخت .

 

* ایجاد فعالیت

امروزه تلویزیون و کامپیوتر باعث شده که فعالیت بدنی در کودکان به حداقل برسد و سبب تنبلی و چاقی آنها شود ، باید لوازم و اسبابی را مهیا کنیم تا موجب فعالیت کودکمان شود . لوازم بازی پارکها یا دوچرخه و ... می تواند در این امر مفید باشد . اسباب بازی های فعالیت دار موجب رشد مهارت های حرکتی در کودک خواهد شد  . اگر کودک فعالی نداشته باشید و همین امر تا دوره نوجوانی صورت گیرد . بدون حتم یک نوجوان بیکار و تنبل خواهید داشت و می دانیم که یکی از علل گرایش به اعتیاد بیکاری است .

 

 

* پرورش خلاقیت

بازی سایه دستها را با کودک خود انجام دهید . می تواند از خمیر بازی استفاده کند ، قسمتی از یک داستان جدید را برایش تعریف کنید و اجازه بدهید ادامه اش را حدس بزند . ساز دهنی برایش تهیه کرده تا برای خودش آهنگسازی کند . برای داستانهایی که شنیده نقاشی بکشد  .

* شهامت

اکثر والدین دوست دارند در این روزگار سخت و دشوار کنونی ، کودکی پر دل و جرأت داشته باشند . با دادن آزادی عمل و اجازه تجربه و در عین حال نظارت ، اجازه دهید تا کودکتان گاهی ریسک پذیر باشد ، مثلا از 2 پله بپرد . روشن و خاموش کردن اجاق گاز را امتحان کرده و یاد بگیرد . نشان داده شده خانواده هایی که حس مشارکت خوبی دارند ، فرزندان با شهامت و ریسک پذیرتری دارند .

 

* مقابله با پرخاشگری

- الگو بودن

در ابتدا باید الگوی مناسبی باشید ، با پرخاشگری مطمئناً آنرا به کودک خود آموزش می دهید

- بررسی شرایط

وضعیت و شرایط را بررسی کنید آیا اتاق کافی و جدا برای کودکانتان دارید ، آیا اسباب بازی کافی برای سرگرمی دارند ، آیا بیشتر اسباب بازیهای او جنبه خشونت آمیز دارند ، آیا توجه مساوی به کودکانتان دارید ، آیا دخالتهای بیش از حد در بازی های او داشته و یا به او بی احترامی و زورگویی کرده اید

- کنترل خشم

به محض اینکه برافروختگی ، مشت کردن دست ها ، فشردن آرواره ، لب گزیدن فرزندتان را دیدید ، سریعاً مداخله کنید . با آرامش و محبت با او صحبت را شروع کرده ، دستان او را بفشارید ، در صورت لزوم او را در آغوش بگیرید . به عنوان مثال بگویید : خانه ای که ساختی احتمال ریختنش بود ، باید دوباره امتحان کنی تا بتوانی خانه محکمتری بسازی ، اگر بخواهی می توانم کمکت کنم .

 

* پذیرش نوزاد

برای او عروسکی بخرید که شبیه یک نوزاد باشد تا از او مراقبت کند ، عکسهای دوران نوزادی اش را به او نشان دهید ، به دیدن اقوام و دوستانی بروید که نوزاد دارند ، داستان هایی برایش تعریف کنید هر چند ساخته خودتان ،که در آن نوزادی باشد ، با هم به تقویم نگاه کنید و بگویید حدس بزند نوزاد چه زمانی متولد خواهد شد ، اگر لازم به جابجای اتاق او هست یا باید اتاق را تقسیم کنید ، یکماه قبل از تولد نوزاد این کار را انجام دهید تا احساس نکند نوزاد به محض پا گذاشتن به این دنیا شروع به غصب کردن مالکیتها و قلمرو  او را دارد .

 

* عبرت آموزی 

برای کودکان خود شرایط عبرت آموز را شرح دهید چه شرایط مثبت چه شرایط منفی مانند امر به معروف و نهی از منکر و دقت کنید لحن شما حالت مقایسه نداشته باشد  مثال :

آن کودک را می بینی چقدر بی نظم است و این بی نظمی باعث شده یکی از اسباب بازیهایش را پیدا نکند

چه دوست با ادبی داری چقدر خوب سلام و احوالپرسی می کند

کتاب داستانهای عبرت آموز مثل داستان حسنی که نظم و نظافت نداشت و مورد تنفر دیگران بود و زمانیکه منظم مرتب شد همه دوستش داشتند

و به همین ترتیب هرچه سن کودک بالاتر می رود داستانهای مناسب سنش ، همچنین وقتی فرزند شما 15 یا 16 ساله است و تقریبا در شرف ورود به اجتماعاتی به غیر از مدرسه می باشد او را به آسیب های آگاه کنید و عواقب کسانی که به این موارد توجه نکردند را برایشان شرح دهید ، با او رابطه ای خوب و دوستانه برقرار کنید تا تمامی مسائلش را با شما در میان بگذارد ، بدخلقی های مکرر و تحقیر کردن ایجا وحشت و یا تنبیه فیزیکی فرزندتان تنها فاصله ای بین شما و او ایجاد می کند و دقیقا در این زمان است که امکان در معرض خطر آسیب قرار گرفتن فرزند شما بالا می رود

 

* آداب اجتماعی کودک

هر پدر و مادری قطعا میل دارند که فرزندان باادبی داشته باشند. بچه های خوب و باادب سربلندی پدر و مادر هستند و به وجودشان افتخار می کنند. بچه هایی که در موقع ملاقات به دیگران سلام و به هنگام جدا شدن خداحافظی کنند، دست بدهند و احوالپرسی کنند، به بزرگ ترها احترام بگذارند و جلوی آنها برخیزند، آداب غذا خوردن را رعایت کنند، بسم الله بگویند، نظیف و پاکیزه باشند، حقوق دیگران را مراعات کنند و ...

این قبیل بچه ها باادب هستند، نه تنها پدر و مادر بلکه همه مردم بچه های باادب را دوست دارند و از بچه های گستاخ و بی ادب بدشان می آید. ما در این مطلب به برخی از روش های آموزش مستقیم و غیرمستقیم آداب اجتماعی به کودکان اشاره نموده ایم که به شرح ذیل می باشد.

 

-  پدر و مادرها به عنوان الگو

نهایت آرزوی هر پدر و مادری همین است که فرزندان باادبی داشته باشند، اما برای رسیدن به این آرزو با پند و اندرز و امر و نهی نمی توان فرزندان مودب و دلخواهی تربیت کرد.بهترین راه برای رسیدن به این هدف، بودن الگو و سرمشق خوب برای کودکان است. پدر و مادر خود باید مودب به آداب شوند و به فرزندانشان درس عملی بدهند.

حضرت علی(ع) میفرمایند:: بهترین ادب این است که از خودت شروع کنی. پدر و مادرانی که به مودب بودن فرزندان خویش علاقه دارند باید ابتدا رفتار خودشان را اصلاح نمایند. پدر و مادر باید خود مودب باشند، با خودشان و کودکانشان و سایر مردم باادب رفتار کنند و به سنن و آداب زندگی مقید باشند تا کودکان از آنان درس زندگی یاد بگیرند.

- پدر و مادر اگر نسبت به یکدیگر باادب باشند، در محیط منزل آداب و رسوم زندگی را رعایت کنند، با بچه ها نیز باادب رفتار کنند، با مردم باادب رفت و آمد و معاشرت نمایند، کودکان چنین خانواده ای طبعا مودب بار می آیند؛ اما پدر و مادری که خود مودب به آداب نیک نباشند نباید از کودکانشان انتظار ادب داشته باشند،گرچه صدها مرتبه بگویند و پند و اندرز دهند.

-  عملا به دیگران کمک کنید در جستجوی فرصت هایی باشید که به صورت خانوادگی، داوطلب انجام کار می شوید. وقتی مسوولان مدرسه فرزندتان می خواهند برای مستمندان موادغذایی تهیه کنند، می توانید در جمع آوری مواد غذایی و کارهای دیگر به فرزندتان کمک کنید.

-  آموزش معذرت خواهی

بچه ها از هنگام تولد نمی دانند چگونه معذرت خواهی کنند. این مهارت اکتسابی است. بیشتر بچه ها در مورد کارهایشان احساس گناه و ندامت می کنند، اما بعضی از آنها خجالت می کشند که بگویند از انجام این کار متاسف هستند. این کار برای عده ای دیگر دشوار است.یاد دادن نحوه معذرت خواهی به بچه ها کاری مفید است.

مثلا اگر فرزندتان توپی را پرتاب می کند که به کودک دیگری می خورد، به آرامی بگویید: می دانم اتفاقی بود، اما این کار خیلی مودبانه است که بگویی: ببخشید که توپ به تو خورد. حالت خوب است؟ به فرزندتان یاد بدهید که رفتارها نیز مشابه کلمات، معنی خاصی دارند. اگر فرزندتان شانه بالا انداخت و به صورت تصنعی گفت: متاسفم، به آرامی این رفتار را اصلاح کنید و بگویید برادرت گریه می کند، خوب است او را بغل کنی و بگویی: ببخشید که ناراحتت کردم.

- احترام به بزرگ تر                                                                                                   از فرزندانتان انتظار رفتار مودبانه داشته باشید و بخواهید با مردم هم مودبانه رفتار کنند. بهتر است به آنها بگویید چه انتظاری از آنها دارید. اگر فراموش کردند به آنها خرده نگیرید، اما به آرامی به آنها یادآوری کنید. احترام به کودک یکی از عوامل مهم پرورش شخصیت کودک به شمار می رود.

کودکی که مورد تجلیل و احترام قرار می گیرد بزرگوار و شریف و با شخصیت بار می آید. او سعی می کند با حفظ شخصیت خویش از کارهای زشت اجتناب کند. کودکی که مورد احترام پدر و مادر قرار گیرد از رفتار آنان تقلید می کند و به دیگران و پدر و مادر احترام می گذارد. احترام به کودک نه تنها پدر و مادر را در نظر فرزند کوچک نمی گرداند بلکه روح شرافت و بزرگواری را در آنان پرورش می دهد.

-  گذشت و فداکاری

به کودکان باید عفو و بخشش و گذشت را بیاموزید و معذرت خواهی دیگران را گرچه به دروغ هم باشد بپذیرند که امام علی(ع) می فرماید: اگر کسی در گوش راست به شما فحش داد و از گوش چپ، اگر چه به دروغ، معذرت خواهی کرد ، اگر نپذیرید از ما نیستید.           - خداوند حکیم در قرآن ضمن آیات فراوانی امر به گذشت فرموده است، از جمله بر شما باد که گذشت کنید، زیرا گذشت سبب بزرگواری و عزیزی است لذا گذشت کنید تا پروردگار شما را بزرگ و عزیز فرماید.

-  اگر موقع مهمانی مشکل داشتید

اگر فرزند کوچکی دارید، چند بار در خانه در مورد مهمانی نقش بازی کنید. با برگزاری مهمانی نمایشی می توانید آدابی را که از فرزندانتان توقع دارید با او تمرین کنید. در آداب خود اغراق کنید تا کودک آنها را کاملا واضح درک کند.

از سرزنش یا توبیخ فرزندانتان در برابر دیگر مهمانان خودداری کنید. فرزندانتان را به محلی خلوت مانند دستشویی ببرید و با او صحبت کنید. جملاتی مختصر و مشخصا در مورد مساله مورد نظرتان مطرح کنید. فقط به این اشاره نکنید که او چه اشتباهی کرده است بلکه دستورالعمل های مشخص در مورد رفتارهایی که می خواهید انجام دهد به او بدهید.

همچنین پیشنهادهایی که در زیر آمده به کودک شما کمک می کند تا هنگامی که مهمان به خانه می آید، رفتار مناسبی داشته باشد.

- به کودک بگویید چه کسی و به چه دلیل به خانه شما می آید.

- اجازه دهید کودک سلام کردن به مهمانان را تمرین کند.

اگر کودک جواب سلام مهمانی را که از راه رسیده است داد، رفتار درست او را تحسین کنید. در غیر این صورت او را تشویق کنید تا این کار را انجام دهد، ولی هرگز او را تحت فشار قرار ندهید.

- اگر ضمن صحبت کردن،کودک صحبت شما را قطع می کند یا مداوم غر می زند تا جلب توجه کند وادارش کنید بگوید معذرت می خواهم و صبر کند تا بزرگسالان صحبت شان تمام شود. اگر کودک مودبانه گفتگوی شما را قطع کرده است، از او انتظار نداشته باشید برای مدت طولانی صبر کند.

- هنگام مهمانی اگر کودک رفتار مناسبی از خود نشان داد با شوق زیاد او را تحسین کنید و پس از رفتن مهمانان ساعاتی را با او بگذرانید.

درمان بعضی اختلالات و مشکلاتی که هر کودکی می تواند دچارش شود :

1 کمرویی

2 دروغگویی

3 ناخن جوی / مکیدن انگشت / رفتارهای شامل تیک

4 شب ادراری

5 ترس از تاریکی

6 دیر خوابیدن

7 تنبلی

8 سندرم قطع تنفس یا  مرگ ناگهانی sids   ( به تعبیر عامیانه : خفگی در خواب ) ( به تعبیر خرافیون : بختک )

--------------------------------------------------------------------------------------

1 – کمرویی

کمرویی در کودکان در اکثر مواقع به مرور از بین می رود اما اغلب موجب عدم پیشرفت و رشد اجتماعی و نیز عدم اعتماد به نفس می شود .

علائم کمرویی : سرخ شدن . لکنت زبان . من و من کردن . پائین انداختن سر و بازی با انگشتان

راهکارها :                                                                                                                      - او را دست کم نگیرید و اصطلاحاً توی ذوق بچه نزنید . اجازه اظهار نظر و گفتگو را به او بدهید

- در جمع او را سرزنش یا تنبیه نکنید

- کمک کنید تا به ضعفهایش در اجتماع غلبه کند ، موقعیت را برایش شبیه سازی کنید و به صورت بازی این کار را انجام دهید

- استعداد و تواناییهای او را بشناسید و پرورش دهید تا خودش را قبول داشته باشد . به کلاسهای مورد علاقه اش برده تا روابط اجتماعی بیشتری پیدا کند .

 

2 دروغگویی :

 کودک را وادار نکنید که به دروغ گویی اعتراف کند . گاهی کودکان برای اینکه والدینشان را نا امید نکنند دروغ می گویند و بسیاری به خاطر ترس از مجازات شدید دروغ می گویند . هیچگاه نگویید دروغت را از چشمانت فهمیدم یا دماغت دارد مثل پینوکیو می شود . کودک به این اطمینان خواهد رسید که دماغش بزرگ نمی شود و دفعه بعد با مهارت بیشتری دروغ خواهد گفت . با صبر و حوصله ریشه دروغگویی را در او پیدا کرده و مشکل را رفع کنید . با زورگویی و تنبیه کار را خراب تر خواهید کرد .

 

3 ناخن جوی / مکیدن انگشت / رفتارهای شامل تیک

معمولاً بین پسران بیش از دختران است و اساساً بین ناخن جوی و احساس نامنی و اضطراب رابطه معنا داری وجود دارد و نیز فشار و نگرانیهای درونی . اختلافات پدر و مادر . مشاهده فیلم های ترسناک . در درمان ناخن جوی و موارد مشابه اساس کار کاهش اضطراب است ، القاء حس آرامش و امنیت به کودک ، حذف شرایط تنش زا ، صحبت از وقایع خوشایند و شادی آور.موثر و مفید است

 

 

4 شب ادراری :

نوعی اضطراب است و اگر با بد خلقی ، عصبانیت و یا تحقیر والدین همراه باشد این مشکل پیچیده تر خواهد شد . پس تشویق به عدم داشتن شب ادراری می تواند مناسب تر باشد . شبها علی رغم اینکه کودک خواب است او را بیدار کرده و برای تخلیه ادرار او را یاری کنیم . می توان از آلارم نیز استفاده کرد .

5 ترس از تاریکی :

ترسهای زمان خواب ، ترس از تاریکی ، هیولای زیر تخت یا پشت در اتاق ترسهای معمول در دوران پیش از دبستان بوده و گاهی تا نوجوانی ادامه پیدا می کند و مشکل ساز می شود . حدود 5 و 6 سالگی دقیقاً زمانیست که قوه تخیل کودک در حد اعلای خود قرار دارد . از 2 تا 10 سالگی از ترساندن کودک و گفتن قصه های ترسناک خود جداً خودداری کنید . وجود چراغ خواب از اتاق کودک تا اتاق والدین ادامه داشته باشد سعی کنید درب اتاقتان همیشه باز باشد و در مواقع لزوم تا مطمئن از خواب کودک خود نشدید درب اتاق را نبندید . بستن درب اتاق والدین ، شبها می تواند برای کودک وحشتناک باشد . چند دقیقه ای در اتاق او و در تاریکی بمانید ، ابراز محبت کرده و برایش قصه ای آرامبخش بخوانید و نیز از کارهایی که قرار است فردا انجام دهد . او را به خاطر ترسیدنش تحقیر نکنید و گاهی به دنبال منبع ترس بگردید و عدم وجودش را ثابت کنید . زمانی که وحشت زده است او را در آغوش بگیرید و اجازه ندهید ترس تمام وجود او را بگیرد

6 دیروقت خوابیدن

برای به موقع خوابیدن کودک خود باید در ابتدا قانونی برای زمان خواب کودک تعریف کنید . از استدلال استفاده کنید ، اینکه کودکان نسبت به بزرگسالان نیاز بیشتری به خوابیدن دارند و اگر به مقدار کافی نخوابند در روز خسته و آشفته خواهند بود . کودک باید متوجه این باشد که در یک سری مسائل با بزرگسال خود متفاوت است و باید قوانینی را رعایت کند که به صلاح خودش نیز هست . دقت داشته باشید که این اعمال قانون نباید با زور و تهدید باشد ، شما مهارتهای بسیاری را آموخته اید که می توانید برای اجرای اکثر موارد تربیتی از آنها بهره ببرید . پس در این امر می توانید از هدایت رفتاری قاطعیت ، گفتگو و مذاکره و ... استفاده کنید . حدود یک ساعت قبل از خواب یکی یکی چراغهای روشن منزل را خاموش کنید تا فقط یک چراغ شمعی روی یکی از دیوارها باقی بماند ، این کار باعث می شود چرخه خواب و بیداری در مغز کودک و حتی شما تنظیم شود . مغز متوجه فرا رسیدن زمان خواب شده و آمادگی کامل پیدا می کند . سپس کودکتان را به اتاق خوابش ببرید و با او گفتگو کنید از کارهایی که فردا باید انجام دهد بگویید و اینکه خوابیدن به وقت انرژی لازم برای امور فردا را به او می دهد . چراغ اتاقش را خاموش کرده و چراغ خواب با نور متناسب را روشن نموده و باز هم با او صحبت کنید ، داستانی تعریف کنید تا آرامش بیشتری در حین خواب داشته باشد و به او اطمینان دهید تا نخوابد از اتاقش نمی رودید «قاطعیت شما و عدم تنهایی او تا زمانی که بیدار است» ، سر و صدا و یا صدای تلویزیون همچون نور در خانه از یک ساعت قبل باید کمتر شود . از ایجاد سر وصداهای ناگهانی  بپرهیزید ، صدای تلویزیون و گفتگوی شما نباید در حدی قابل تشخیص بوده و توجه کودک را جلب کند . خود والدین نیز بایستی با فاصله زمانی معقولی بخوابند زیراکه به کودک از فواید خواب کافی شرح دادند و اگر خود نیز محدوده ای را رعایت نکنند برای کودک سوال خواهد شد و فکر می کند به موقع خوابیدن خودش امری غیر منطقی است . مثال : اگر کودک ساعت 10 می خوابد شما نیز سعی کنید تا ساعت 12 بخوابید . مطمئن باشید روز فرصت زیادی برای انجام امور خود خواهید داشت و بی خوابی می تواند استفاده بهینه از ساعات روز را از شما بگیرد

7 تنبلی :

تنبلى به هر صورت و گونه‌اى باشد ریشه‌ها و عللى دارد که به بررسی مهمترین عللها می پردازیم

*علل زیستی

*علل استعدادی و ذهنی

*علل روانی

*علل عاطفی

 

تشریح علل......

* علل زیستی :

 

- سستی و ضعف جسمانی

کودکانى هستند که از لحاظ نیروى حیاتى ضعیفند و نمى‌توانند جنب‌وجوش لازم را در زندگى داشته باشند و چون دیگر کودکان نمى‌توانند به پیش روند. معمولاً اینگونه افراد غالباً تماشاچى هستند و توان کار و فعالیت را ندارند.

 

- مشکلات کم خونی

کم‌خونى خود سبب ضعف‌ها و نارسائى‌ها و مؤثر در رفتار است. اثرى منفى در حرکت و تلاش دارد، منجر به ضعف و سستى و بیحرکتى مى‌شود آنچنان که آدمى احساس مى‌کند بار سنگینى بردوش دارد و قادر به حرکت و داشتن جنب‌وجوش نیست.

 

- وضعیت تنفسی

گاهى عدم توان تنفسی خوب  و کامل سبب‌ساز خستگى و رکود و در نتیجه تنبلى و تن‌پرورى است. بخاطر وضع بد تنفس و عدم جذب اکسیژن کافی ، نیروى لازم را براى کار و تلاش ندارد وسراز تنبلى و تن ‌پرورى در مى‌آورد.

 

- بیماریها

برخى از بیمارى‌هاى بدنى زمینه‌ساز تنبلى و تن‌پرورى مى‌شوند. مثلاً کسانى که اختلال در دستگاه جهازهاضمه دارند و یا وضع مزاجشان عادى و طبیعى نیست و یا افرادى که همیشه بیمارند نمى‌توانند وضع و رفتارى عادى داشته باشند.

 

- اختلال در عملکرد غدد

در این زمینه مسائل بسیارى قابل ذکرند. در کل باید متذکر شویم که کم‌کارى برخى از غددمترشحه داخلى زمینه را براى بروز بسیارى از بیحالى‌ها و کم‌کارى‌ها فراهم مى‌کند.نظیر : کم‌کارى در کبد و یا دیگر غدد چون غدد فوق‌کلیه و تیروئید .

 

- خستگی مفرط

منظور ، خستگى‌هاى مزمن و مداوم است که ناشى از کارهاى بدنى بسیار شدید است و این خستگى‌ها تدریجاً زمینه را براى فرسودگى بدن و در نتیجه کم‌کارى‌ها و تنبلى‌ەا فراهم مى‌کند بویژه که این فرسودگى در سنین کودکى باشد.

 

- کم خوابی

آنها که بهر علتى خواب و استراحت کافى ندارند و یا به عمد نمى‌خوابند تا مثلاً بیشتر کار و مطالعه کنند. تجربه‌ها نشان مى‌دهند اینان بیشتر در معرض تنبلى و تن‌پرورى قرار مى‌گیرند.

 

- پرخوری

برخى از کودکان خواه بعلت شمکبارگى و خواه به علت تشویق والدین به پرخورى توش و توان لازم براى کار و فعالیت را ندارند. اصولاً شکم پر و سنگین و در نتیجه تجمع خون در دستگاه گوارش و افت نسبی فشار خون در بقیه اعضاء بدن به ویژه مغز موجب اختلالاتى فیزیولوژیک شده و حال و حوصله لازم براى کار را از آدمى سلب مى‌کند.

 

- نقایص و نارسایی

در این زمینه باید مسائلى چون نقص در شنوائى یا بینائى را ذکر کنیم. ممکن است گوش او سنگین یا چشم او ضعیف باشد و این امر سبب بروز افت‌ها و اتهام در تنبلى گردد و حتى براى این امر کتک بخورد و یا ناراحت گردد.

 

- فشارهای بلوغ

بحران‌هاى دوران بلوغ سبب وارد‌آمدن فشارهائى برکودک مى‌شود که سبب بروز خستگى‌ها و کم‌کارى‌هاست. آنان در آن سنٌ از لهو و هوسبازى سردرآورده و از کار و تلاش عادى و تحصیلى خود باز مى‌مانند.

 

- مصرف دارو

در مواردى مصرف دارو سبب مى‌شود که اختلالاتى در تمرکز قواى فکرى و در نتیجه کار و فعالیت پدید آید مثلاً مصرف داروهاى بیماری صرع .

 

- صدمات مغزی

برخى از کودکان بعلت ضربه مغزى و یا صدمات وارده برآن، حتى در دوران کودکى دچار نوعى سختى در رفتار و یا در ادراک مى‌شوند. موارد و انواعى از صرع هم در افراد ممکن است همان وضع و اختلالات را پدید آورد. و این امر در شخصیت او تثبیت مى‌شود.

 

* علل ذهنى و استعدادى

- مشکلات هوش

براساس تجارب کودکانى که دچار کم‌هوشى و یا افت ذهنى هستند ممکن است از تنبلى سردرآورند. این امر در اغلب عقب‌ماندگان ذهنى وجود دارد. آنها برحسب طبیعت کندذهنى متوجه شیطنت‌هاى اساسى و بنیادین مى‌شوند. البته مى‌دانیم همه کودکان به یک میزان هوش ندارند وعوامل وراثتى و محیطى در این تفاوت بسیار مؤثرند.

- اختلال ادراک

برخى از کودکان دچار تنبلى هستند بدان‌خاطر که اختلالاتى در ادراک دارند و به تناسب وضع حالشان نمى‌توانند رشد و پیشرفتى داشته باشند و حتى ممکن است کار و برنامه خود را رها کنند و طبیعى است که به تنبلى متهم گردند.

 

- تنبلی ذهنی

ممکن است فردى از نظر هوش و استعداد در سطح مناسبى باشد ولى بعلت کم‌کارى و یا عدم بکار انداختن ذهن و یا نازپروردگى و لوسى و واگذارى کار خود به دیگران دچار رکود و در نتیجه تنبلى ذهنى گردد و این‌امر در عین حسن نیٌت و صداقت برایشان پدیدآید. مخصوصاً اگر در برابر برنامه‌اى سنگین قرار گیرند.

- خستگی ذهنی

برخى از کودکان بعلت عدم‌آشنائى با شیوه کار و تلاش ،  ذهن خود را خسته مى‌کنند.مثلاً با حفظ مسائل پوچ و بى‌ارزش، با حفظ کردن متن یک کتاب داستانى و یا کار و تلاش بسیار، حلٌ معماها و مسائل سخت خستگى ذهنى دارند و رغبت به کار و تلاش پیدا نمى‌کنند.

- ضعف استعداد

برخى از کودکان درباره مسأله‌اى خاص و یا زمینه‌اى مخصوص استعداد ندارند. مثلاً درس ریاضى را خوب مى‌فهمند ولى در ادبیات یا هنر و نقاشى استعداد ندارند و برعکس. و این کودکان در مقایسه با کل برنامه‌درسى با اینکه در یکى دو درس نمره خوب مى‌آورند متهم به تنبلى مى‌شوند.

- ضعف حافظه

کودکانی که  قدرت حفظشان کافى نیست دروس حفظى را نمى‌توانند بخاطر بسپارند در نتیجه راجع به آنها داورى مى‌شود که تنبل و تن‌پرورند و البته حافظه آنان به دلایل گوناگونى ممکن است ضعیف باشد.

 

* علل روانی :

- فشارهای روانی

گاهى کودک براثر عدم امکان در توجیه جریاناتى که در دور و برش مى‌گذرد و نیز عدم امکان مقابله کردن با اوضاع و شرایط موجود دچار فشار روانى شده و احساس خستگى و فرسودگى مى‌کند و با مراقبت‌هاى بسیار سبب مى‌شوند که او نیروى اتکاى خود را از دست داده و تنبل‌تر شود.

 

- اراده ضعیف

برخى از کودکان تنبل بدان‌خاطر که اراده‌شان ضعیف است در میان جمعند و سرگرم بازى و نمى‌توانند از آن دل برکنند. اراده قوى ندارند که تصمیم خود را بمرحله اجرا بگذارند. درباره انجام دادن کارى امروز و فردا مى‌کند و یکباره اقدام نمى‌نمایند. در نتیجه به تنبلى متهم شده و از کار و تلاش باز مى‌مانند.

 

- اختلالات روانی

در مواردى تنبلى بخاطر بیمارى روانى و یا اختلالاتى است که در این زمینه وجود دارد. مثلاً بیمارى اسکیزوفرنى در کودکان خود زمینه‌ساز تن‌پرورى و بیکاریست و البته این بیمارى در بالغان و جوانان بیشتر است. کودک مبتلا توان کار و کوشش کافى را ندارد و تن به راحت‌طلبى مى‌دهد.

 

- عدم توجه و دقت

برخى از کودکان هوش و استعداد کافى دارند ولى بعللى از جمله علل و عوامل خارجی، خانوادگی، اقتصادی، اجتماعى و ... دچار نوعى بى‌دقّتى هستند. نمى‌توانند خوب بخوانند و بفهمند و رأى و نظر دهند. درکلاس و مدرسه دقٌت و توجه کافى بخرج نمى‌‌دهند و در نتیجه از کار مى‌مانند.  در کودکان بیش فعال ودر عین حال باهوش نیز این عدم توجه و عدم تمرکز بطور شدیدی مشاهده می شود .

 

- اختلال شخصیت

گاهى تنبلى ناشى از وجود اختلال در شخصیت است. مثلاً بررسى‌ها نشان مى‌دهند افرادى که از نظر شخصیتى جزو گروه استنیک هستند ضعف در تحصیل داشته و به تنبلى متهمند. به برنامه‌هاى درسى علاقه‌اى ندارند و مشکل شخصیتى مانع انجام کار است.

- عدم انگیزه کافی

در مواردى تنبلى ناشى از عدم‌انگیزه است . بدین‌معنى که عاملى نیست تا او را به کار و فعالیت تحریک کند و یا مشوق و محرٌکى در کار نیست که موجب دلگرمى و حرکتى و تلاشى براى او شود. طبیعى است در چنین صورتى اگر انگیزەاى مادى یا غیرمادى براى فرد پدیدآید آن مسأله حل مى‌شود.

 

- انزجار و عدم علاقه

زمانى ممکن است کودک نسبت به درس و برنامه‌اى بی علاقه و حتى از آن متنفر باشد. این بى‌علاقگى و تنفر موجب پیدایش یک حالت دفاعى و خشم و موضعگیرى در کودک است و بدان خاطر تن به کار و برنامه نمى‌دهد. در واقع او تنبل نیست بلکه بی میلى و اکراه او را به چنین امرى واداشته است.

- احساس عدم امنیت

تنبلى گاهى منوط به احساس ناامنى است. او در محیط خانه و زندگیش دلواپسى‌هائى دارد و نمى‌تواند در کار و درس و برنامه موفق باشد. او خاطرى جمع ندارد تا به کار و تلاش بپردازد- آسایش فکرى ندارد تا تن به کار بدهد.

 

- لوس و پرتوقع بودن

کودکان ناز پرورده و آنهائى که بی جهت سست و تنبل شده‌اند  و حاضر نیستند تن به کار و برنامه‌اى دهند ، انتظارشان این است که دیگران کارشان را انجام دهند. این امر در روزهاى اول مدرسه پدید آمده و بعدها پس از عدم جلوگیرى بصورت عادتى نامطلوب درمى‌آید.

 

* علل عاطفی :

- حسادت

مسأله حسادت کودکان را مشکل ناچیزی بحساب نیاورید. حسادت مى‌تواند موجب عوارض کوچک و بزرگ بسیارى باشد. طفلى که بعلت حسادت ،  ذهن و فکرى مشغول دارد گاهى آنچنان مأیوس مى‌شود که دست از کار و تلاش کشیده و سرگرم اندیشه درباره سرنوشت خود و کیفیت عمل و تصمیم‌گیرى درباره حسادت مى‌شود.

- احساس کمبود محبت

گاهى ممکن است کودک تنبل و تن‌پرور شود بدان‌خاطر که احساس کند والدین او را به واقع دوست ندارند و یا او مورد علاقه والدینش نیست. کودکانى که از این بابت کمبود داشته باشند ، فکرى به خود مشغول دارند و این امر آنها را از فعالیت طبیعى خود باز مى‌دارد، طرز فکرشان این مى‌شود که چرا کار کنند و براى که کار کنند...

- حس انتقام

تنبلى در مواردى حاکى از نوعى انتقام‌گیرى است. گاهى او تنبلى مى‌کند تا بنظر خود از والدین که خواسته او را برآورده نکرده‌اند انتقام بگیرد و این امر در کودکان خردسال بیشتر است. و زمانى ممکن است انتقام  متوجه خودشان باشد مثلاً بخاطر گناهى که مرتکب شده‌اند. و این را وسیله‌اى براى کینه‌توزى قرار مى‌دهند.

- وجود ترس و وحشت

کودکان ترسو ممکن است در مواردى بیشتر کار و تلاش کنند تا مورد تنبیه قرار نگیرند و زمانى هم ممکن است ترسشان شدید باشد و چندان او را بخود مشغول دارد که دست از کار و تلاش بکشند و همه فکر و ذهن آنان متوجه آن امر باشد و طبیعى است که راه غلبه بر تنبلى جبران ترس است.

- کودکان مضطرب :        به همین گونه است مسأله اضطراب. با این تفاوت که اضطراب ترسى است با ریشه‌هاى ناپیدا. سبب مى‌شود که قرار و آرام سلب شود. نتواند بنشیند، بایستد و یا قرار و استقرار پیدا کند و یا تمرکز فکرى داشته باشد.

- حساسیت ها

گاهى کودکى راجع به امرى و مسأله‌اى حساسیت پیدا مى‌کند و آن امر ذهن او را مشغول داشته، هیجانش را به جوش مى‌آورد. طبیعى است مادامى که او در حساسیت و هیجان باشد دچار حالت شکنندگى است و در امر کار و تلاش راکد است.

- به رخ کشیده شدن

مقایسه کردن کودک و به رخ کشیدن نقاط ضعف او اگرچه در مواردى ممکن است سبب حرکت و تلاشى جدید گردد. ولى گاهى براى کودکان حساس بویژه آنها که امکان رشد و پیشرفت ندارند ممکن است سبب ناراحتى و نومیدى و سرخوردگى گردد و از کار و تلاش عادى بازشان دارد.

- سرکوفت خوردن                                                                                                     کودکانى که از والدین خود بطور مداوم سرکوفت مى‌شنوند و سرزنش و تحقیر بسیار مى‌بینند گاهى از این وضع به تنگ آمده و بدنبال سیاهى مى‌روند که دیگر رنگى بالاتر از آن نباشد. کار و تلاش خود را رها مى‌کنند تا هرچه شد بشود و این خود مى‌تواند عاملى براى تنبلى باشد.

- لوس بودن

کودکانى که بدلایل عاطفى لوس و ناز پرورده بار آمده‌اند در مواردى ممکن است از تنبلى و تن‌پرورى سردرآورند که در بحث های پیشین مفصلا به این موضوع پرداخته ایم.

- احساس اضافی بودن

برخى از کودکان ممکن است در محیط خانواده خود بهرعلتى پذیرفته نشده و احساس زائدبودن کنند مثل کودکى که بعلت جنسیت مورد قبول نیست و در خانواده کنار ناپدرى یا نامادرى است و خود را سربار احساس مى‌کند همه فکر او متوجه این امر است که خود را جا بیندازد و از کار و تلاش باز مى‌ماند

 

8 سندرم قطع تنفس یا  مرگ ناگهانی sids

( به تعبیر عامیانه : خفگی در خواب ) ( به تعبیر خرافیون : بختک ) نشانگان مرگ ناگهانی نوزادان، درمان قطعی ندارد و به خوبی نمی‌توان با آن مقابله کرد، چون یک بیماری یا ناخوشی نیست. این سندروم به نام "مرگ گهواره" نیز نامیده می‌شود و زمانی که کودکی با سن کمتر از یک سال، به ‌طور ناگهانی بمیرد و پس از تحقیقات کامل پزشکی و پزشکی قانونی و حتی اتوپسی، علتی برای مرگ او پیدا نشود، این سندروم برای او تشخیص داده می شود.

این نشانگان، حادثه‌ای تکان‌دهنده و بسیار غم‌انگیز برای خانواده محسوب می‌شود، زیرا بدون هیچ ‌گونه علامت هشداردهنده‌ای رخ می‌دهد.

بنابر نظریه آکادمی پزشکی کودکان آمریکا، برای پیشگیری از عارضه «مرگ ناگهانی نوزادان» باید آنها را به پشت خواباند، چون به پهلو خواباندن نوزاد، خطر چرخیدن نوزاد به روی شکم و مرگ ناگهانی او را در پی دارد.

آکادمی پزشکی کودکان آمریکا بر اساس شواهد روزافزون بیان می کند که انجام اقداماتی نظیر انتقال تخت نوزاد به اتاق خواب پدر و مادر و دادن پستانک به نوزاد به هنگام خواب در کاهش خطر عارضه مرگ ناگهانی نوزاد موثر است.

 

عوامل موثر در مرگ ناگهانی نوزادان

 

با این که هنوز علت اصلی نامعلوم است، ولی بر اساس تحقیقات، چند عامل خطرساز در این رابطه شناسایی شده‌اند. این عوامل عبارت‌اند از:

* داشتن والدین یا پرستار سیگاریبا حضور هر فرد سیگاری در منزل احتمال نشانگان مرگ ناگهانی کودک افزایش می‌یابد.

* خوابیدن روی شکماحتمال بروز این نشانگان در کودکانی که روی شکم می‌خوابند، بیشتر است. وقتی کودک روی شکم می‌خوابد، احتمال افزایش درجه حرارت بدن بالا می‌رود، وقفه در تنفس رخ می‌دهد و کودک هوای بازدمی خودش را تنفس می‌کند و در نتیجه میزان دی‌اکسیدکربن در خونش بالا می‌رود. همچنین اگر کودکی را که عادت دارد به پشت بخوابد، به روی شکم بخوابانند، احتمال بروز این نشانگان به نحو چشم‌گیری افزایش می‌یابد.

* نارس بودن یا کم ‌وزن بودن نوزاد در هنگام تولدهر چه نوزاد زودتر به دنیا بیاید، و یا هر چه وزن هنگام تولد او کمتر باشد، خطر بروز این نشانگان بیشتر خواهد بود.

* افزایش درجه حرارت هنگام خواباگر درجه حرارت بدن نوزاد هنگام خواب خیلی بالا برود، خطر بروز این نشانگان افزایش می‌یابد. افزایش درجه حرارت بدن زمانی رخ می‌دهد که کودک در اتاق فوق العاده گرم قرار بگیرد و یا تب داشته باشد.

* خوابیدن در بستر بسیار نرمبسیاری از مطالعات ارتباط بین خوابیدن در بستر نرم و بروز نشانگان مرگ ناگهانی کودک را نشان داده‌اند. رختخواب‌های آبی، کیسه‌های شنی، کاناپه، لحاف‌های ضخیم و نرم، مبل راحتی و سایر سطوح نرم برای خواباندن کودک نامناسب و خطرناک‌اند.

* اعتیاد مادر در دوران بارداری به سیگار یا سایر مواد مخدرکشیدن سیگار در دوران بارداری، یک عامل خطرزا در بروز نشانگان مرگ ناگهانی کودک است. همچنین اعتیاد به سیگار یا سایر مواد مخدر در طول دوران بارداری سلامت جنین را در معرض تهدید قرار می‌دهد.

* داشتن مادر جوان‌تر از 20 سالاحتمال بروز این سندروم در کودکانی که مادرشان کم سن هستند، بیشتر است. همچنین هرچه فواصل بین بارداری‌ها کمتر باشد، احتمال بروز این نشانگان بیشتر می‌شود.

* ابتلا به ناخوشی‌هایی که حیات کودک را مورد تهدید قرار می‌دهد:‌ این امر به خصوص در مورد کودکانی که سابقه قطع تنفس و رنگ پریدگی ناگهانی، کبود شدن و یا وقفه تنفسی داشته‌اند، صادق است.

 

چگونه از مرگ ناگهانی نوزاد جلوگیری کنیم؟

1- کودک را به پشت بخوابانیداین اقدام خطر بروز نشانگان مرگ ناگهانی کودک را به میزان زیادی کاهش می دهد.

2- در دوران بارداری از خودتان و جنین تان مراقبت‌ کنیدبرای حصول اطمینان از سلامت جنین و کاهش خطر تولد زودرس و یا کاهش وزن هنگام تولد، باید تغذیه و مراقبت‌های دوران بارداری به نحو صحیحی انجام شوند. در دوران بارداری از مصرف سیگار و سایر مواد مخدر و نیز هر گونه داروی غیر مجاز و بدون تجویز پزشک پرهیز کنید.

3- اجازه ندهید کسی در اطراف کودک شما سیگار بکشدفضای اطراف کودک را در منزل، اتومبیل و یا سایر محیط‌ها عاری از دود نگه دارید.

4- در انتخاب رخت‌خواب کودک دقت کنیدکودک را در رخت‌خوابی با تشک صاف و سفت که با یک ملافه مناسب پوشانده شده، بخوابانید و بالشی زیر سرش نگذارید. از قراردادن اسباب بازی‌های پارچه‌ای یا ساخته شده از سایر مواد نرم در تخت‌خواب او بپرهیزید. اگر می‌خواهید روی او را بپوشانید، از یک ملافه نازک استفاده کنید و آن را از دو طرف به زیر تشک ببرید و دقت کنید که از حد سینه بالاتر نباشد. اگر فکر می‌کنید کودک سردش است، لباس‌های گرم‌تر به او بپوشانید؛ مانند سرهمی‌هایی که جوراب سرخود دارد، یا او را در کیسه خواب‌های مخصوص کودک بخوابانید. برخی محققان کشف کرده‌اند که وقتی نوزاد در رخت‌خواب خود و در اتاق والدین قرار می‌گیرد، خطر نشانگان مرگ ناگهانی کودک کمتر است، بنابراین به جای آوردن نوزاد به رخت‌خواب خود می‌توانید تخت‌خواب یا گهواره او را به اتاق خود ببرید و یا گهواره کنار تختی بخرید (که از یک طرف باز هستند و در همان ارتفاع به تخت‌خواب بزرگسالان متصل می‌شوند.)

5- از گرم کردن بیش از حد کودک بپرهیزیدهنگام خواب، کودک را بیش از حد در پتو نپوشانید و به هیچ وجه سرش را زیر پتو نگذارید. اتاقی که کودک در آن می‌خوابد، نباید بیش از حد گرم باشد. حرارت اتاق باید برای یک فرد بالغ با لباس سبک مناسب باشد.

6- سعی کنید حتی‌المقدور کودک در معرض عفونت قرار نگیردگاهی نشانگان مرگ ناگهانی کودک همراه با بیماری‌های تنفسی و بیماری‌های دستگاه گوارشی رخ می‌دهد، بنابراین بهتر است از همه بخواهید قبل از بغل کردن کودک شما، دست‌هایشان را بشویند و کودک را از افراد بیمار دور نگه دارید.

(دکتر علیرضا مرندی فوق ‌تخصص نوزادان

استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

برگرفته از سایت تبیان )

 

* از آنجایی که تنبلی چشم مشکلات بسیاری را در کودکان بوجود می آورد مطلبی از      (سایت بهزیستی کشور)   در ذیل آمده تا اطلاعات شما در این زمینه بیشتر گردد :

علل تنبلی چشم در کودکان

بینایی کودکان چه زمانی باید ارزیابی شود؟

آمبلیوپی یا تنبلی چشم نوعی اختلال بینایی است که باعث کاهش دید مرکزی در یک چشم به ظاهر سالم می‌شود. در این حالت گرچه ساختمان ظاهری چشم سالم است ‌اما دید واقعی چشم حتی با استفاده از عینک هم کامل نمی‌شود.

زمانی که تکامل بینایی در یکی از چشم‌ها طبیعی و در چشم دیگر غیرطبیعی باشد، چشم مبتلا به ضعف بینایی، تنبل است. اگرچه در این بیماری معمولا یک چشم درگیر است، اما در برخی حالات ممکن است هر دو چشم به صورت همزمان تنبل باشند. تنبلی چشم در 2 تا 3 درصد از کودکان مشاهده می‌شود. بهترین زمان برای اصلاح این حالت دوران نوزادی یا اوایل کودکی است.

اگرچه نوزادان تازه متولد شده قادر به دیدن هستند، اما بینایی آنها در ماه‌های اول تولد، تکامل می‌یابد. در سال‌های اول کودکی، بینایی به سرعت کامل شده و در طی 9 سال اول زندگی، رشد بینایی کودک تکمیل می‌شود. برای دستیابی به دید طبیعی، تکامل همزمان دو چشم لازم است.

توصیه شده است که بینایی تمام کودکان تا قبل از 3 سالگی توسط کارشناس این امر ارزیابی شود. بسیاری از کارشناسان معاینه‌های چشم پزشکی را به عنوان بخشی از معاینه‌های معمول کودکان انجام می‌دهند و در صورت نیاز، کودک را به چشم پزشک معرفی می‌کنند.

روش‌های نوین ارزیابی بینایی را در نوزادان و کودکان کم سن مقدور ساخته است. در صورت وجود سابقه خانوادگی ابتلا به «استرابیسم» یا «لوچی»، «آب مروارید» یا دیگر بیماری‌های جدی چشمی معاینه چشم‌ها در دوران نوزادی توصیه می‌شود.

در مجموع بهتر است توصیه کنیم از سن نوزادی تا 7 سالگی ، هر سال این سنجش صورت گیرد .

علت تنبلی چشم چیست؟ تنبلی چشم در اثر اختلال در عملکرد طبیعی چشم‌ها و تکامل بینایی اتفاق می‌افتد. در بسیاری از موارد ممکن است علل مرتبط با تنبلی چشم ارثی باشند. علل تنبلی چشم به سه دسته عمده تقسیم می‌شود؛

-استرابیسم (لوچی)؛ تنبلی چشم اغلب به دنبال استرابیسم اتفاق می‌افتد. در استرابیسم یا انحراف چشم‌ها، کودک برای فرار از دوبینی از چشم بهتر خود استفاده می‌کند و در نتیجه چشم منحرف تکامل نمی‌یابد.

- عیوب انکساری: انواعی از اختلال‌های بینایی هستند که با تجویز عینک قابل اصلاح هستند. تنبلی چشم زمانی اتفاق می‌افتد که عیب انکساری شامل دوربینی، نزدیک بینی یا آستیگماتیسم در یک چشم (در زمانی که چشم دیگر سالم است) و یا در دو چشم (در حالی که اختلاف قابل توجهی بین دو چشم وجود دارد) وجود داشته باشد.

در این حالت چشم بدتر تنبل می‌شود. وجود عیب انکساری شدید در دو چشم می‌تواند منجر به تنبلی هر دو چشم شود. تشخیص این نوع آمبلیوپی معمولا مشکل است؛ چرا که در این حالت ظاهر چشم‌ها طبیعی بوده و به نظر می‌رسد که دید کودک اشکالی نداشته باشد.

افتادگی پلک، آب مروارید، کدورت قرنیه و ... از جمله عوامل مسدود کننده مسیر بینایی هستند. این مشکل معمولا شدیدترین حالت آمبلیوپی را ایجاد می‌کند.

تنبلی چشم چگونه تشخیص داده می‌شود؟  

تشخیص تنبلی چشم کار آسانی نیست؛ چرا که تا زمانی که کودک مشکل واضحی نداشته باشد و یا دچار انحراف واضح چشمی نباشد، والدین متوجه مشکل بینایی کودک نخواهند شد. تنبلی چشم بر اساس اختلاف قدرت بینایی بین دو چشم یا ضعف بینایی هر دو چشم تشخیص داده می‌شود.

اندازه گیری قدرت بینایی در کودکان کم سن، کار مشکلی است. اما کارشناس با به کارگیری روش‌های خاصی از جمله بررسی چگونگی تمرکز و تعقیب کردن اشیاء توسط یک چشم در حالی که چشم دیگر پوشانده شده،‌ می‌تواند قدرت بینایی کودک را تخمین بزند.

باید توجه داشت که ضعف بینایی در یک چشم همیشه به معنای تنبلی چشم نیست؛ چرا که ممکن است دید کودک با تجویز عینک اصلاح شود و یا اینکه سایر بیماری‌های چشمی مانند آب مروارید، عفونت‌ها، تومورها و یا سایر اختلال‌های داخل چشم مسئول کاهش بینایی باشند که اگر امکان درمان آنها وجود داشته باشد، دید کودک نیز اصلاح می‌شود.

برای اصلاح تنبلی چشم نیز کودک باید از چشم ضعیف‌تر خود استفاده کند که این حالت با قرار دادن پوشش بر روی چشم قوی‌تر به مدت چند هفته و یا چند ماه قابل انجام است. حتی زمانی که تنبلی اصلاح شد ممکن است به منظور جلوگیری از برگشت آن، استفاده از پوشش بر روی چشم سالم برای مدت‌ها ضروری باشد.

قبل از درمان تنبلی چشم، درمان مشکلات چشمی زمینه‌ای الزامی است. نمونه این درمان‌ها شامل اصلاح عیوب انکساری توسط عینک و درمان آب مروارید با عمل جراحی است.

شدت تنبلی چشم، سن کودک در زمان شروع درمان و علت به وجود آورنده آن از عوامل موثر در موفقیت درمان تنبلی چشم هستند.

عوارض ناشی از عدم درمان تنبلی چشم چیست؟

اگر تنبلی چشم اصلاح نشود، مشکلات زیادی رخ خواهد داد که میتواند منجر به نقص بینایی شدید و دایمی در چشم تنبل، از بین رفتن دید سه بعدی، محرومیت از نعمت بینایی برای تمام عمر در صورت ابتلای چشم سالم به بیماری و یا آسیب جدی گردد..

: اصولا کودکان تمایل به بستن چشم ندارند و از این کار امتناع می‌کنند، اما والدین باید کودک خود را متقاعد به انجام کاری کنند که به نفع وی است.

نکات زیر را به خاطر بسپارید :

- پیگیری و دقت در اجرای دستورهای کارشناس، از عوامل مهم در موفقیت درمان است.

- در صورت تشخیص و درمان به موقع تنبلی چشم، بینایی در اکثر کودکان بهبود می‌یابد.

- احتمال موفقیت در درمان تنبلی چشم ناشی از ((استرابیسم)) یا ((عیوب انکساری نابرابر در دو چشم)) در 9 سال اول زندگی بیشتر است. معمولا بعد از گذشت این دوره زمانی، احتمال بهبود تنبلی چشم به میزان چشمگیری کاهش خواهد یافت.

- درمان تنبلی چشم به علت انسداد مسیر بینایی مانند آب مروارید، فقط در صورتی موفقیت‌آمیز است که تشخیص و درمان علت زمینه‌ای آن در دو تا سه ماه اول زندگی صورت گیرد.

************************************************

کارگاه ها و  سمینارهای آموزشی  با حضور روانشناس، محمد منصوریان که توسط  موسسه طلوع اریکه مهر برگزار خواهد شد نیزبه شرح زیر قبل از برگزاری از طریق پیامک به اطلاع شما خواهد رسید ، کافیست با شماره همراه خود یک پیامک بدون متن به سامانه پیامک موسسه ارسال نمایید :

942  90  350  36  1000

 به کسانی که دوستشان دارید اطلاع دهید .

* مهارت های زندگی در خانواده

* مهارت های موفقیت و اعتماد به نفس

* مهارت های  پیش از ازدواج و موفقیت در زندگی مشترک

*مهارت های  پیشگیری از بیماریها و ارتقاء توان ذهنی کودکان

*مهارت های توانمند سازی کودکان در مقابل اعتیاد در دوره نوجوانی

* مهارت های پیشگیری از معلولیت ها

*مهارت های فرزند پروری

* راه کارهای پیشگیری و مقابله با اعتیاد

* مهارت ها ی مطالعه ، حافظه و یادگیری

*مهارت های محیط کار ، رضایت شغلی ، مهار استرس

* مهارت های کسب و کار موفق

* مهارت های همسران خوشبخت

4 اجرای تست هوش برای تمامی سنین

 

 

 

 

 

منابع و مأخذ :

1 سایت سازمان بهزیستی

2 فرزندپروری – (میثم سلگی)

3 روانشناسی تربیتی ( دکتر علی شریعتمداری)

4 روانشناسی کودکان و نوجوانان استثنایی ( دکتر بهروز میلانی فر )

5 بیش فعالی ( دکتر حمید علیزاده )

6 روانشناسی مرضی کودک ( دکتر فرح لطفی کاشانی – شهرام وزیری )

7 کلیدهای مقابله با اضطراب در کودکان و نوجوانان ( دکتر کاتارینا ماناسیس – ترجمه فرناز فرود )

8  - 110 نکته از دنیای کودک ( به کوشش محمد رضا قربان زاده )

9  روانشناسی کودک ( دکتر محمد جواد قاسم زاده )

10 روش های نوین فرزند پروری ( سازمان بهزیستی کشور )

11 نقش خانه و مدرسه در تربیت کودکان و نوجوانان ( ترجمه ئ تالیف : زهرا اسحاقی – حسنعلی میزا بیگی )

12 راهنمای کامل تربیت کودک از 6 تا 9 سالگی ( رابین گلدستاین – مترجم شیرین یزدانی )

13  تربیت کودک ( دامین فیتز جرالد – ترجمه و ویرایش : الهام حاجی باقری و حسنعلی میرزا بیگی )

14 روانشناسی پرورشی ( دکتر علی اکبر سیف )

15 مقالات علی نقی قاسمیان نژاد ( اینترنت )

16 کلیدهای آموختن آداب اجتماعی ( شریل ابرلی – ترجمه ترانه بهبهانی )

17 آداب اجتماعی  : صابر محمدی ( روزنامه جام جم )

18 سایت تبیان : دکتر علیرضا مرندی فوق ‌تخصص نوزادان

استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

 

--------------------------------------------------

با آرزوی داشتن آینده ای پاک و سلامت و نیز رشد همه جانبه کودکان امروز

و نوجوانان فردا

محمد منصوریان / روانشناس عمومی

موسسه طلوع اریکه مهر

------------------------------------------------------------

 

این جزوه توسط موسسه طلوع اریکه به شماره پروانه 7198/2005000/91 تحت نظارت بهزیستی استان البرز تالیف و گردآوری شده و هرگونه بهره برداری ، کپی برداری از آن غیرقانونی می باشد

لطفاً کپی نکنید

جهت تهیه این جزوه به قیمت مناسب با شماره های موسسه تماس حاصل نمایید

84  52  51  36   026

31   66   022    0910

65   64   511    0935

477   55   97    0935

95   17   870    0939

 توجه " این جزوه به زودی در قالب کتاب و قیمت بسیار مناسب در دسترس عموم قرار خواهد گرفت